คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย
อ
Transcendental
Tอุตรวิสัย (ทรานเซนเดนทัล)
ในทัศนะของคานท์ สิ่งที่เกี่ยวข้องไม่ใช่ตัววัตถุเอง แต่เกี่ยวข้องกับรูปแบบการรู้คิดของเราที่มีต่อวัตถุ ตราบเท่าที่รูปแบบการรู้นี้เป็นไปได้แบบก่อนประสบการณ์ (a priori) มันเกี่ยวข้องกับเงื่อนไขของความเป็นไปได้สำหรับประสบการณ์
อ่านเพิ่มเติมอดิสัย (เหนือประสบการณ์ / ตรึงส์เซนเดนทัล)
ในทัศนะของคานท์ หมายถึงความรู้ที่ไม่ได้เกี่ยวกับวัตถุโดยตรง แต่เกี่ยวกับรูปแบบการรู้เรื่องวัตถุของเรา ตราบเท่าที่ความรู้นั้นเป็นสิ่งที่ก่อนประสบการณ์ (a priori) เป็นไปได้
อ่านเพิ่มเติมTranscendentalism
อุตรนิยม
กระแสปรัชญาที่เน้นความหยั่งรู้และจิตวิญญาณเหนือกว่าสิ่งเชิงประจักษ์และวัตถุ ในปรัชญาแบบคานต์ หมายถึงการศึกษาเงื่อนไขแห่งความเป็นไปได้ของความรู้
อ่านเพิ่มเติมUbuntu
Ethicsอูบุนตู (ความเป็นมนุษย์ผ่านผู้อื่น)
ปรัชญาจริยธรรมของแอฟริกาที่มุ่งเน้นความภักดีและความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน คติพจน์หลักคือ "ฉันเป็น เพราะเราเป็น" (Umuntu ngumuntu ngabantu) เน้นความเป็นชุมชน ความเห็นอกเห็นใจ และฉันทามติ มากกว่าความเป็นอิสระของปัจเจกบุคคล
อ่านเพิ่มเติมUpadana
อุปาทาน
อุปาทาน (สันสกฤต) หมายถึง เหตุปัจจัยทางวัตถุ หรือ สารตั้งต้น ในปรัชญาอินเดีย (เช่น นยายะ-ไวเศษิกะ) คือสสารที่ผลถูกผลิตออกมา (เช่น ดินสำหรับหม้อ) ส่วนในทางพระพุทธศาสนา อุปาทานเป็นข้อหนึ่งในสายโซ่ปฏิจจสมุปบาท หมายถึง “ความยึดมั่น” หรือ “ความถือมั่น”
อ่านเพิ่มเติมUpadhi
Oอุปาธิ
ข้อจำกัดหรือส่วนประกอบจำกัด (Adjunct) ในปรัชญาเวทานตะ หมายถึงภาวะจำกัด (เช่น ร่างกาย จิตใจ และอายตนะ) ซึ่งทำให้พรหมันผู้เป็นอนันต์ ปรากฏเป็นอาตมันปัจเจกบุคคล (ชีวะ)
อ่านเพิ่มเติมUpamana
Oอุปมาน
การเปรียบเทียบหรือการอุปมา ในญาณวิทยาของอินเดีย (โดยเฉพาะนิกายไนยายะ) ถือเป็นหนึ่งในแหล่งกำเนิดความรู้ที่ถูกต้อง (ปรมาณะ) โดยที่ความรู้เกี่ยวกับวัตถุที่ไม่คุ้นเคยได้มาจากการอ้างอิงความคล้ายคลึงกับวัตถุที่คุ้นเคย
อ่านเพิ่มเติมUpanishads
อุปนิษัท
ชุดคัมภีร์ภาษาสันสกฤตโบราณซึ่งเป็นรากฐานของแนวคิดทางปรัชญาหลักในศาสนาฮินดู เนื้อหาสำคัญมุ่งเน้นไปที่ธรรมชาติของความเป็นจริงสูงสุด (พรหมัน), อัตตาของปัจเจกบุคคล (อาตมัน), และหนทางแห่งการหลุดพ้น (โมกษะ) คัมภีร์เหล่านี้มักถูกเรียกอีกชื่อว่า เวทานตะ (ส่วนสุดท้ายแห่งพระเวท)
อ่านเพิ่มเติมUpasaka
อุบาสก
(ภาษาสันสกฤต) หมายถึง ผู้ติดตาม หรือ "ผู้นั่งใกล้" ในศาสนาพุทธและศาสนาเชน ใช้เรียกคฤหัสถ์ผู้ปฏิบัติตามคำสอนโดยมิได้อุปสมบทเป็นพระภิกษุหรือภิกษุณี
อ่านเพิ่มเติมUpaya (Skillful Means)
อุบาย (กุศโลบาย)
มโนทัศน์ในพุทธศาสนามหายานที่หมายถึงทักษะการสอนของอาจารย์ในการปรับปรุงคำสอนให้เหมาะสมกับระดับความเข้าใจและความต้องการของผู้ฟังเพื่อนำพาพวกเขาไปสู่การตรัสรู้
อ่านเพิ่มเติมUpeksha
อุเบกขา
(สันสกฤต/บาลี) หมายถึง ความเป็นกลางทางอารมณ์หรือความวางเฉย ในปรัชญาทางพุทธศาสนาและโยคะ คือสภาวะทางจิตที่ดำรงความสงบและสมดุลไว้ได้ ไม่หวั่นไหวต่อสุข ทุกข์ ความสำเร็จ หรือความล้มเหลว
อ่านเพิ่มเติมUtility
Political Philosophyอรรถประโยชน์ (ยูทิลิตี้)
คุณสมบัติในวัตถุหรือการกระทำใดๆ ที่มีแนวโน้มจะก่อให้เกิดผลประโยชน์ ข้อดี ความพึงพอใจ ความดี หรือความสุข เป็นหน่วยวัดในการคำนวณแบบประโยชน์นิยม
อ่านเพิ่มเติมWhitehead's Metaphysics
Wอภิปรัชญาของไวท์เฮด
หรือเป็นที่รู้จักในนาม "ปรัชญากระบวนการ" (Process Philosophy) ที่เสนอว่าองค์ประกอบพื้นฐานของความเป็นจริงไม่ใช่สารัตถะที่หยุดนิ่ง แต่เป็น "หน่วยที่มีอยู่จริง" (actual entities) หรือ "โอกาสที่มีอยู่จริง" ซึ่งเป็นเหตุการณ์ชั่วขณะที่มีลักษณะเป็นกระบวนการและความสัมพันธ์ภายใน
อ่านเพิ่มเติมWhole
Qองค์รวม
สภาวะที่เป็นเอกภาพอันสมบูรณ์ ซึ่งประกอบด้วยส่วนต่างๆ ที่มีการจัดระเบียบและสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน ในคติองค์รวม (Holism) มีการอ้างว่าองค์รวมนั้นยิ่งใหญ่กว่าผลรวมของส่วนต่างๆ และมีคุณสมบัติที่ส่วนย่อยแต่ละส่วนไม่มี
อ่านเพิ่มเติมWu Wei
อู๋เหว่ย (การกระทำโดยไม่กระทำ / การไม่ฝืน)
"การไม่กระทำ" หรือ "การกระทำที่ปราศจากความพยายาม" มโนทัศน์หลักในลัทธิเต๋าที่หมายถึงการกระทำที่สอดคล้องอย่างสมบูรณ์กับการไหลเวียนของ "เต๋า" (ธรรมชาติ) ปราศจากการบีบบังคับ การดิ้นรน หรือความจอมปลอม
อ่านเพิ่มเติม