กลับไปเรียกดู

คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย

Transcendental

T

อุตรวิสัย (ทรานเซนเดนทัล)

ในทัศนะของคานท์ สิ่งที่เกี่ยวข้องไม่ใช่ตัววัตถุเอง แต่เกี่ยวข้องกับรูปแบบการรู้คิดของเราที่มีต่อวัตถุ ตราบเท่าที่รูปแบบการรู้นี้เป็นไปได้แบบก่อนประสบการณ์ (a priori) มันเกี่ยวข้องกับเงื่อนไขของความเป็นไปได้สำหรับประสบการณ์

อ่านเพิ่มเติม

อดิสัย (เหนือประสบการณ์ / ตรึงส์เซนเดนทัล)

ในทัศนะของคานท์ หมายถึงความรู้ที่ไม่ได้เกี่ยวกับวัตถุโดยตรง แต่เกี่ยวกับรูปแบบการรู้เรื่องวัตถุของเรา ตราบเท่าที่ความรู้นั้นเป็นสิ่งที่ก่อนประสบการณ์ (a priori) เป็นไปได้

อ่านเพิ่มเติม

Transcendentalism

อุตรนิยม

กระแสปรัชญาที่เน้นความหยั่งรู้และจิตวิญญาณเหนือกว่าสิ่งเชิงประจักษ์และวัตถุ ในปรัชญาแบบคานต์ หมายถึงการศึกษาเงื่อนไขแห่งความเป็นไปได้ของความรู้

อ่านเพิ่มเติม

Ubuntu

Ethics

อูบุนตู (ความเป็นมนุษย์ผ่านผู้อื่น)

ปรัชญาจริยธรรมของแอฟริกาที่มุ่งเน้นความภักดีและความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน คติพจน์หลักคือ "ฉันเป็น เพราะเราเป็น" (Umuntu ngumuntu ngabantu) เน้นความเป็นชุมชน ความเห็นอกเห็นใจ และฉันทามติ มากกว่าความเป็นอิสระของปัจเจกบุคคล

อ่านเพิ่มเติม

Upadana

อุปาทาน

อุปาทาน (สันสกฤต) หมายถึง เหตุปัจจัยทางวัตถุ หรือ สารตั้งต้น ในปรัชญาอินเดีย (เช่น นยายะ-ไวเศษิกะ) คือสสารที่ผลถูกผลิตออกมา (เช่น ดินสำหรับหม้อ) ส่วนในทางพระพุทธศาสนา อุปาทานเป็นข้อหนึ่งในสายโซ่ปฏิจจสมุปบาท หมายถึง “ความยึดมั่น” หรือ “ความถือมั่น”

อ่านเพิ่มเติม

Upadhi

O

อุปาธิ

ข้อจำกัดหรือส่วนประกอบจำกัด (Adjunct) ในปรัชญาเวทานตะ หมายถึงภาวะจำกัด (เช่น ร่างกาย จิตใจ และอายตนะ) ซึ่งทำให้พรหมันผู้เป็นอนันต์ ปรากฏเป็นอาตมันปัจเจกบุคคล (ชีวะ)

อ่านเพิ่มเติม

Upamana

O

อุปมาน

การเปรียบเทียบหรือการอุปมา ในญาณวิทยาของอินเดีย (โดยเฉพาะนิกายไนยายะ) ถือเป็นหนึ่งในแหล่งกำเนิดความรู้ที่ถูกต้อง (ปรมาณะ) โดยที่ความรู้เกี่ยวกับวัตถุที่ไม่คุ้นเคยได้มาจากการอ้างอิงความคล้ายคลึงกับวัตถุที่คุ้นเคย

อ่านเพิ่มเติม

Upanishads

อุปนิษัท

ชุดคัมภีร์ภาษาสันสกฤตโบราณซึ่งเป็นรากฐานของแนวคิดทางปรัชญาหลักในศาสนาฮินดู เนื้อหาสำคัญมุ่งเน้นไปที่ธรรมชาติของความเป็นจริงสูงสุด (พรหมัน), อัตตาของปัจเจกบุคคล (อาตมัน), และหนทางแห่งการหลุดพ้น (โมกษะ) คัมภีร์เหล่านี้มักถูกเรียกอีกชื่อว่า เวทานตะ (ส่วนสุดท้ายแห่งพระเวท)

อ่านเพิ่มเติม

Upasaka

อุบาสก

(ภาษาสันสกฤต) หมายถึง ผู้ติดตาม หรือ "ผู้นั่งใกล้" ในศาสนาพุทธและศาสนาเชน ใช้เรียกคฤหัสถ์ผู้ปฏิบัติตามคำสอนโดยมิได้อุปสมบทเป็นพระภิกษุหรือภิกษุณี

อ่านเพิ่มเติม

Upaya (Skillful Means)

อุบาย (กุศโลบาย)

มโนทัศน์ในพุทธศาสนามหายานที่หมายถึงทักษะการสอนของอาจารย์ในการปรับปรุงคำสอนให้เหมาะสมกับระดับความเข้าใจและความต้องการของผู้ฟังเพื่อนำพาพวกเขาไปสู่การตรัสรู้

อ่านเพิ่มเติม

Upeksha

อุเบกขา

(สันสกฤต/บาลี) หมายถึง ความเป็นกลางทางอารมณ์หรือความวางเฉย ในปรัชญาทางพุทธศาสนาและโยคะ คือสภาวะทางจิตที่ดำรงความสงบและสมดุลไว้ได้ ไม่หวั่นไหวต่อสุข ทุกข์ ความสำเร็จ หรือความล้มเหลว

อ่านเพิ่มเติม

Utility

Political Philosophy

อรรถประโยชน์ (ยูทิลิตี้)

คุณสมบัติในวัตถุหรือการกระทำใดๆ ที่มีแนวโน้มจะก่อให้เกิดผลประโยชน์ ข้อดี ความพึงพอใจ ความดี หรือความสุข เป็นหน่วยวัดในการคำนวณแบบประโยชน์นิยม

อ่านเพิ่มเติม

Whitehead's Metaphysics

W

อภิปรัชญาของไวท์เฮด

หรือเป็นที่รู้จักในนาม "ปรัชญากระบวนการ" (Process Philosophy) ที่เสนอว่าองค์ประกอบพื้นฐานของความเป็นจริงไม่ใช่สารัตถะที่หยุดนิ่ง แต่เป็น "หน่วยที่มีอยู่จริง" (actual entities) หรือ "โอกาสที่มีอยู่จริง" ซึ่งเป็นเหตุการณ์ชั่วขณะที่มีลักษณะเป็นกระบวนการและความสัมพันธ์ภายใน

อ่านเพิ่มเติม

Whole

Q

องค์รวม

สภาวะที่เป็นเอกภาพอันสมบูรณ์ ซึ่งประกอบด้วยส่วนต่างๆ ที่มีการจัดระเบียบและสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน ในคติองค์รวม (Holism) มีการอ้างว่าองค์รวมนั้นยิ่งใหญ่กว่าผลรวมของส่วนต่างๆ และมีคุณสมบัติที่ส่วนย่อยแต่ละส่วนไม่มี

อ่านเพิ่มเติม

Wu Wei

อู๋เหว่ย (การกระทำโดยไม่กระทำ / การไม่ฝืน)

"การไม่กระทำ" หรือ "การกระทำที่ปราศจากความพยายาม" มโนทัศน์หลักในลัทธิเต๋าที่หมายถึงการกระทำที่สอดคล้องอย่างสมบูรณ์กับการไหลเวียนของ "เต๋า" (ธรรมชาติ) ปราศจากการบีบบังคับ การดิ้นรน หรือความจอมปลอม

อ่านเพิ่มเติม