กลับไปเรียกดู

คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย

Act Utilitarianism

Ethics

ประโยชน์นิยมเชิงการกระทำ

ทฤษฎีจริยศาสตร์ที่ถือว่าการกระทำหนึ่งจะถูกต้องก็ต่อเมื่อมันก่อให้เกิดความสุขอย่างน้อยเท่ากับผลของการกระทำอื่นใดที่บุคคลนั้นสามารถทำได้ในเวลานั้น

อ่านเพิ่มเติม

Altruism

Epistemology

ปรัตถนิยม

ความเชื่อหรือการปฏิบัติในการคำนึงถึงประโยชน์สุขของผู้อื่นโดยไม่เห็นแก่ตน เป็นหลักการที่ตรงกันข้ามกับอัตตานิยม

อ่านเพิ่มเติม

ปรัตถนิยม (ลัทธิเห็นแก่ผู้อื่น)

หลักการหรือการปฏิบัติที่เห็นแก่สวัสดิการของผู้อื่น ในทางจริยศาสตร์มักถูกนำมาเปรียบเทียบกับอัตตานิยม (Egoism) เนเกลโต้แย้งว่าปรัตถนิยมเป็นข้อกำหนดที่มีเหตุผลสำหรับการกระทำของมนุษย์

อ่านเพิ่มเติม

Analytic Philosophy

ปรัชญาสายวิเคราะห์

ประเพณีทางปรัชญาที่เน้นความชัดเจนและการโต้แย้ง ซึ่งมักทำผ่านการวิเคราะห์ภาษาในเชิงตรรกะ บุคคลสำคัญ ได้แก่ เฟรเก, รัสเซลล์ และวิทเกนสไตน์

อ่านเพิ่มเติม

Antinomy

A

ข้อขัดแย้งในตัวเอง (แอนติโนมี)

ความขัดแย้งระหว่างหลักการหรือข้อสรุปสองประการที่ดูเหมือนจะจำเป็นและสมเหตุสมผลเท่าๆ กัน; คานท์ (Kant) ใช้คำนี้เพื่ออธิบายความขัดแย้งของเหตุผลบริสุทธิ์

อ่านเพิ่มเติม

ปรปักษ์นัย

คู่ของปฏิทรรศน์หรือประพจน์ที่ขัดแย้งกัน ซึ่งทั้งบทตั้ง (thesis) และบทแย้ง (antithesis) ต่างก็สามารถพิสูจน์ได้ว่าถูกต้อง

อ่านเพิ่มเติม

ความขัดแย้งทางกฎเกณฑ์ (แอนตินอมี่)

ความขัดแย้งระหว่างความเชื่อหรือข้อสรุปสองอย่างที่ทั้งคู่ดูเหมือนจะตั้งอยู่บนพื้นฐานการให้เหตุผลที่ถูกต้อง คานท์ใช้คำนี้เพื่ออธิบายขีดจำกัดของเหตุผลบริสุทธิ์ในทางอภิปรัชญา

อ่านเพิ่มเติม

Appearance

A

ปรากฏการณ์

ลักษณะที่โลกปรากฏต่อประสาทสัมผัส ซึ่งแตกต่างจาก "ความจริงแท้" (Reality) หรือลักษณะที่โลกเป็นอยู่จริงในตัวมันเอง

อ่านเพิ่มเติม

สภาวะปรากฏ

ในปรัชญาของคานท์ หมายถึงวัตถุตามที่ปรากฏแก่เราผ่านรูปแบบการรับรู้ทางผัสสะ ตรงข้ามกับ "นูเมนา" (Noumena) หรือสิ่งในตัวมันเอง

อ่านเพิ่มเติม

Appearance and Reality

Metaphysics

ปรากฏการณ์และความจริงแท้

การแบ่งแยกประเพณีระหว่างสิ่งต่างๆ ที่ปรากฏแก่เรา (ปรากฏการณ์) กับสิ่งที่มันเป็นจริงๆ (ความจริงแท้) แบรดลีย์โต้แย้งว่าทุกสิ่งที่เราสัมผัสเป็นเพียงปรากฏการณ์ ในขณะที่ความจริงแท้คือ "สิ่งสัมบูรณ์" (Absolute) ที่กลมกลืนเป็นหนึ่งเดียว

อ่านเพิ่มเติม

Arche

A

ปฐมธาตุ

คำภาษากรีกหมายถึง "จุดกำเนิด" หรือ "การเริ่มต้น" ในปรัชญายุคก่อนโสเครตีส หมายถึงสารหรือหลักการพื้นฐานซึ่งสรรพสิ่งถือกำเนิดขึ้น (เช่น น้ำ ในแนวคิดของธาเลส)

อ่านเพิ่มเติม

ปฐมหลัก

หลักการแรกของความรู้ หรือสารัตถะพื้นฐานที่เป็นที่สุดของจักรวาล

อ่านเพิ่มเติม

Atomism

A

ปรมาณูนิยม

ทฤษฎีที่ว่าความจริงประกอบขึ้นจากหน่วยย่อยที่ไม่สามารถแบ่งแยกหรือทำลายได้ (อะตอม) ซึ่งเคลื่อนที่อยู่ในความว่างเปล่า

อ่านเพิ่มเติม

ปรมาณูนิยมทางตรรกะ

ทัศนะทางอภิปรัชญา (เกี่ยวข้องกับรัสเซลล์และวิตต์เกนสไตน์) ที่ว่าโลกประกอบด้วยข้อเท็จจริงย่อยๆ ที่เป็นอิสระต่อกันจำนวนมาก

อ่านเพิ่มเติม

Atomism (Materialist)

Metaphysics

ปรมาณูนิยม (ลัทธิอะตอม)

ทฤษฎี (ลูซิปปุส, เดโมคริตัส) ที่ว่าจักรวาลประกอบด้วยอนุภาคที่ไม่อาจแบ่งแยกและทำลายได้ (อะตอม) ซึ่งเคลื่อนที่อยู่ในความว่างเปล่า การเปลี่ยนแปลงทั้งปวงเป็นผลมาจากการจัดเรียงตัวใหม่ของอะตอมเหล่านี้

อ่านเพิ่มเติม

Backward Causation

B

ความเป็นสาเหตุย้อนกลับ

สมมติฐานที่ว่าผลสามารถเกิดขึ้นก่อนเหตุในทางเวลาได้; กล่าวคือ เหตุการณ์ที่เวลา t ถูกทำให้เกิดขึ้นโดยเหตุการณ์ที่เวลา t+1

อ่านเพิ่มเติม

ปัจจัยย้อนทวน

แนวคิดในฟิสิกส์และอภิปรัชญาที่อนาคตส่งอิทธิพลต่ออดีต มักถูกอภิปรายในบริบทของปฏิทรรศน์การเดินทางข้ามเวลาและกลศาสตร์ควอนตัม

อ่านเพิ่มเติม

Burali-Forti Paradox

B

ปฏิทรรศน์บูราลี-ฟอร์ตี

ปฏิทรรศน์ในทฤษฎีเซตที่แสดงให้เห็นว่าเซตของเลขลำดับ (Ordinal numbers) ทั้งหมดนำไปสู่ความขัดแย้ง ซึ่งนัยว่าไม่มี "เซตของเซตทั้งหมด" หรือผลรวมสัมบูรณ์

อ่านเพิ่มเติม

ปฏิทรรศน์ของเลขลำดับ

เกี่ยวข้องกับอภิปรัชญาในเรื่องอนันตภาพและสิ่งสัมบูรณ์; ชี้ว่าพหุภาพบางอย่างใหญ่เกินกว่าที่จะนับเป็นหน่วยเดียวกันได้ (Proper Classes)

อ่านเพิ่มเติม

Buridan's Ass

B

ลาของบูริแดน

การทดลองทางความคิดในปรัชญาการกระทำและนิยตินิยม อธิบายถึงลาที่หิวและกระหายเท่าๆ กัน อยู่กึ่งกลางพอดีระหว่างหญ้าและน้ำ และต้องตายลงเพราะไม่สามารถเลือกอย่างใดอย่างหนึ่งได้

อ่านเพิ่มเติม

ปฏิทรรศน์ของการเลือกด้วยเหตุผล

แสดงให้เห็นปัญหาของการตัดสินใจเมื่อไม่มีเหตุผลเพียงพอที่จะชอบทางเลือกหนึ่งมากกว่าอีกทางหนึ่ง ซึ่งท้าทายหลักเหตุผลเพียงพอ (Principle of Sufficient Reason)

อ่านเพิ่มเติม

Butterfly Effect

B

ปรากฏการณ์ผีเสื้อขยับปีก

ในทฤษฎีความโกลาหลและอภิปรัชญาเรื่องนิยตินิยม หมายถึงการพึ่งพาเงื่อนไขเริ่มต้นอย่างละเอียดอ่อน ซึ่งการเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยในสถานะหนึ่งอาจส่งผลให้เกิดความแตกต่างมหาศาลในสถานะต่อมา

อ่านเพิ่มเติม

ความโกลาหลแบบกำหนดแน่

ความสุ่มที่ปรากฏในระบบซึ่งแท้จริงแล้วถูกกำกับโดยกฎที่แน่นอน ท้าทายความสามารถของเราในการทำนายอนาคตแม้ในจักรวาลที่เป็นนิยตินิยม

อ่านเพิ่มเติม

Category

C

ปริมณฑล (แคตทิกอรี)

ในทัศนะของอริสโตเติล หมายถึงประเภทสูงสุดของภาวะ (เช่น สาร, ปริมาณ) ในทัศนะของคานท์ หมายถึงมโนทัศน์ก่อนประสบการณ์ที่ใช้จัดระเบียบประสบการณ์

อ่านเพิ่มเติม

ประเภททางภววิทยา

การแบ่งประเภทที่พื้นฐานที่สุดของความจริง เช่น วัตถุ, คุณสมบัติ, เหตุการณ์, และความสัมพันธ์

อ่านเพิ่มเติม

Class

C

ชั้น (คลาส)

กลุ่มของวัตถุที่มีคุณสมบัติบางอย่างร่วมกัน ในบางระบบจะแยกความต่างจาก "เซต" เพื่อหลีกเลี่ยงปฏิทรรศน์

อ่านเพิ่มเติม

ประเภทธรรมชาติ (ชนิดธรรมชาติ)

ชั้นของสิ่งที่สอดคล้องกับการจัดกลุ่มที่มีอยู่จริงในธรรมชาติ ตรงข้ามกับการจัดกลุ่มตามอำเภอใจ

อ่านเพิ่มเติม

Conceptualism

Ethics

ปฏิรูปนิยม

ทฤษฎีทางปรัชญาที่ว่ามโนทัศน์สากล (สิ่งสากล) มีอยู่เฉพาะในจิตใจเท่านั้น และไม่มีความเป็นจริงเชิงวัตถุวิสัยภายนอกการเป็นตัวแทนทางจิต

อ่านเพิ่มเติม

Data (Sense-Data)

D

ข้อมูลผัสสะ (เซนส์เดตา)

วัตถุทางจิตหรือตัวแทนซึ่งเป็นสิ่งที่ถูกรับรู้โดยตรงในการรับรู้ (เช่น แผ่นสีแดง) ถูกตั้งสมมติฐานขึ้นเพื่ออธิบายภาพลวงตาและอาการหลอน

อ่านเพิ่มเติม

ปรากฏการณ์นิยม

ทัศนะทางญาณวิทยาและอภิปรัชญาที่ว่าวัตถุทางกายภาพคือสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นทางตรรกะจากข้อมูลผัสสะที่มีอยู่จริงและที่เป็นไปได้ (เกี่ยวข้องกับรัสเซลล์และแอร์)

อ่านเพิ่มเติม

Demon (Evil Demon)

D

ปิศาจชั่วร้าย (ปิศาจจอมหลอกลวง)

สมมติฐานเชิงกังขาคติที่เดส์การตส์ใช้ใน Meditations : สมมติว่ามีปิศาจผู้ทรงอิทธิฤทธิ์และชั่วร้ายกำลังหลอกลวงฉันในทุกเรื่อง รวมถึงความจริงทางคณิตศาสตร์ จะมีสิ่งใดเหลืออยู่ที่แน่นอนหรือไม่?

อ่านเพิ่มเติม

กังขาคติแบบครอบคลุม

ทัศนะที่ว่าความรู้เกี่ยวกับโลกภายนอกเป็นไปไม่ได้ เพราะสถานการณ์อย่างปิศาจชั่วร้าย (หรือสมองในอ่าง) ไม่สามารถถูกตัดออกไปได้

อ่านเพิ่มเติม

Determinism

D

นิยตินิยม

ข้อเสนอที่ว่าทุกเหตุการณ์ รวมถึงความคิดและพฤติกรรมของมนุษย์ ถูกกำหนดทางสาเหตุโดยห่วงโซ่ของเหตุการณ์ก่อนหน้าและกฎธรรมชาติอย่างไม่ขาดตอน

อ่านเพิ่มเติม

ปิศาจของลาปลาซ

การทดลองทางความคิดที่บรรยายถึงปัญญาญาณที่รู้ตำแหน่งและโมเมนตัมที่แม่นยำของทุกอะตอมในจักรวาล ณ ชั่วขณะหนึ่ง และดังนั้นจึงสามารถทำนายอนาคตทั้งหมดได้อย่างสมบูรณ์แบบ

อ่านเพิ่มเติม

Dichotomy Paradox

D

ปฏิทรรศน์การแบ่งสอง

หนึ่งในปฏิทรรศน์เรื่องการเคลื่อนที่ของซีโน: ในการไปถึงเป้าหมาย คนเราต้องเดินทางผ่านครึ่งทางก่อน จากนั้นก็ครึ่งหนึ่งของระยะทางที่เหลือ และเป็นเช่นนี้ไปเรื่อยๆ อย่างอนันต์ ซึ่งนัยว่าการเคลื่อนที่เป็นไปไม่ได้

อ่านเพิ่มเติม

ภารกิจยิ่งยวด (ซูเปอร์ทาสก์)

ภารกิจที่ประกอบด้วยการปฏิบัติการจำนวนอนันต์นับได้ ซึ่งพัฒนามาจากปฏิทรรศน์ของซีโน ใช้ในอภิปรัชญาเพื่อทดสอบสัญชาตญาณเกี่ยวกับอนันตภาพและเวลา

อ่านเพิ่มเติม