คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย
ส
Absolute
Aความจริงสูงสุด
คำนี้ใช้โดยนักปรัชญาอุดมคติหลังยุคคานท์ เพื่อหมายถึง ความจริงทั้งหมดที่มีอยู่จริง ซึ่งถูกมองว่าเป็น ระบบหนึ่งเดียว ที่รวมทุกสิ่งเข้าไว้ด้วยกัน แม้ว่าจะดูเหมือนว่ามีความหลากหลายมากมายในโลกก็ตาม แนวคิดนี้เชื่อว่า ความหลากหลายนั้นล้วนเกิดมาจาก “ความจริงหนึ่งเดียว” นี้เอง
อ่านเพิ่มเติมสิ่งสัมบูรณ์
ความจริงแท้ที่ปราศจากเงื่อนไข ซึ่งอาจเป็นรากฐานของความมีอยู่ทั้งหมดหรือเป็นองค์รวมของสรรพสิ่ง ในทางจิตนิยมมักหมายถึงความจริงสูงสุดหรือพระเจ้า ซึ่งก้าวข้ามข้อจำกัดและการแบ่งแยกทั้งปวง
อ่านเพิ่มเติมภาวะสัมบูรณ์
คำศัพท์ที่เฮเกล (Hegel) และนักจิตนิยมชาวอังกฤษใช้เรียกความจริงหนึ่งเดียวที่ครอบคลุมทุกสิ่งไว้ภายในตัวเอง และไม่ต้องพึ่งพาสิ่งอื่นใดในการดำรงอยู่
อ่านเพิ่มเติมAbsolute (The)
Epistemologyสิ่งสัมบูรณ์
สภาวะจริงแท้ที่เป็นอิสระและปราศจากเงื่อนไข เป็นสิ่งที่สมบูรณ์ในตัวเอง และการดำรงอยู่ก็มิได้อิงอาศัยสิ่งอื่นใด ในทางอภิปรัชญา มักหมายถึงสัจภาวะสูงสุด พระเจ้า หรือจิตสากล (พรหมัน)
อ่านเพิ่มเติมAbsolute, The
Aสิ่งสัมบูรณ์
ความจริงแท้ที่ปราศจากเงื่อนไข ซึ่งอาจเป็นรากฐานของความมีอยู่ทั้งหมดหรือเป็นองค์รวมของสรรพสิ่ง ในทางจิตนิยมมักหมายถึงความจริงสูงสุดหรือพระเจ้า ซึ่งก้าวข้ามข้อจำกัดและการแบ่งแยกทั้งปวง
อ่านเพิ่มเติมภาวะสัมบูรณ์
คำศัพท์ที่เฮเกล (Hegel) และนักจิตนิยมชาวอังกฤษใช้เรียกความจริงหนึ่งเดียวที่ครอบคลุมทุกสิ่งไว้ภายในตัวเอง และไม่ต้องพึ่งพาสิ่งอื่นใดในการดำรงอยู่
อ่านเพิ่มเติมAbsolutism (Political)
Political Philosophyสมบูรณาญาสิทธิราชย์ (อำนาจเบ็ดเสร็จ)
ทฤษฎีทางการเมืองที่ถือว่าผู้ปกครองหรืออำนาจเดียวควรมีอำนาจเบ็ดเสร็จ โดยไม่ถูกจำกัดด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย ฮอบส์โต้แย้งว่าเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อหลีกเลี่ยง "สงครามของทุกคนต่อทุกคน"
อ่านเพิ่มเติมAbstract Object
Aวัตถุนามธรรม
สิ่งที่มีอยู่แต่ไม่ได้ดำรงอยู่ในพื้นที่หรือเวลา และไม่มีผลทางเหตุปัจจัย (ไม่สามารถส่งผลกระทบทางกายภาพได้) เช่น ตัวเลข เซต และประพจน์
อ่านเพิ่มเติมสิ่งนามธรรม
สิ่งที่ไม่ได้เป็นทั้งจิตและวัตถุ แต่ยังคงมีความจริงอยู่ ลัทธิเพลโต (Platonism) เป็นทัศนะที่เชื่อว่าสิ่งเหล่านี้ดำรงอยู่เป็นอิสระจากจิตใจ
อ่านเพิ่มเติมActualism
Aสัจนิยมเหตุการณ์จริง
ข้อเสนอทางอภิปรัชญาที่ว่าทุกสิ่งที่มีอยู่คือสิ่งที่เป็นจริง; ไม่มีสิ่งที่ "เป็นไปได้เพียงอย่างเดียว" ที่ไม่ได้ดำรงอยู่จริง
อ่านเพิ่มเติมลัทธิความเป็นจริง
ทัศนะที่ว่าสิ่งที่มีอยู่เพียงอย่างเดียวคือสิ่งที่อยู่ในโลกแห่งความเป็นจริง โดยปฏิเสธการมีอยู่ของ "โลกที่เป็นไปได้" (Possible Worlds) ในฐานะสิ่งที่เป็นรูปธรรม
อ่านเพิ่มเติมAesthetics
Epistemologyสุนทรียศาสตร์
ปรัชญาสาขาที่ว่าด้วยธรรมชาติของความงาม ศิลปะ และรสนิยม รวมถึงการสร้างสรรค์และการรับรู้คุณค่าของความงาม
อ่านเพิ่มเติมสุนทรียศาสตร์
สาขาของปรัชญาที่จัดการกับธรรมชาติของศิลปะ ความงาม และรสนิยม ตลอดจนการสร้างสรรค์และการชื่นชมความงาม ในทัศนะของคานท์ เกี่ยวข้องกับการตัดสินรสนิยมแบบ "ไร้ส่วนได้เสีย" (Disinterested)
อ่านเพิ่มเติมAnimism
Aวิญญาณนิยม
โลกทัศน์ที่เชื่อว่าสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ เช่น สัตว์ พืช และวัตถุไม่มีชีวิต ล้วนครอบครองแก่นสารทางจิตวิญญาณหรือมีวิญญาณสิงสถิตอยู่
อ่านเพิ่มเติมสรรพจิตนิยม (ความหมายใกล้เคียง)
มีความเกี่ยวข้องทางประวัติศาสตร์กับ "สรรพจิตนิยม" (Panpsychism) คือความเชื่อที่ว่าสรรพสิ่งล้วนมีชีวิตหรือถูกทำให้มีชีวิต
อ่านเพิ่มเติมวิญญาณนิยม (ลัทธิถือผี)
ความเชื่อที่ว่าวัตถุ สถานที่ และสิ่งมีชีวิตทั้งปวงล้วนมีสารัตถะทางวิญญาณสถิตอยู่ ในทางปรัชญา เป็นการท้าทายการแบ่งแยกที่ชัดเจนระหว่าง "บุคคล" กับ "สิ่งของ"
อ่านเพิ่มเติมAppearance
Aปรากฏการณ์
ลักษณะที่โลกปรากฏต่อประสาทสัมผัส ซึ่งแตกต่างจาก "ความจริงแท้" (Reality) หรือลักษณะที่โลกเป็นอยู่จริงในตัวมันเอง
อ่านเพิ่มเติมสภาวะปรากฏ
ในปรัชญาของคานท์ หมายถึงวัตถุตามที่ปรากฏแก่เราผ่านรูปแบบการรับรู้ทางผัสสะ ตรงข้ามกับ "นูเมนา" (Noumena) หรือสิ่งในตัวมันเอง
อ่านเพิ่มเติมBare Particular
Bเฉพาะสารล้วน (สารัตถะว่างเปล่า)
ในทางภววิทยา หมายถึงตัวรองรับหรือสิ่งที่มีคุณสมบัติ แต่เมื่อพิจารณาที่ตัวมันเองโดยแยกออกจากคุณสมบัติแล้ว จะไม่มีคุณสมบัติใดๆ เลย
อ่านเพิ่มเติมสิ่งเฉพาะที่ไร้คุณสมบัติ
สิ่งสมมติทางทฤษฎีที่ถูกเสนอขึ้นเพื่ออธิบายความแตกต่างเชิงจำนวนระหว่างวัตถุสองชิ้นที่มีคุณสมบัติเหมือนกันทุกประการ
อ่านเพิ่มเติมBare Particulars
Metaphysicsสิ่งเฉพาะเปล่าเปลือย
สิ่งสมมติทางทฤษฎีที่ถูกเสนอให้เป็นตัวรองรับที่ยึดถือคุณสมบัติเอาไว้ แต่ตัวมันเองไม่มีคุณสมบัติใดๆ (มัน "เปล่าเปลือย")
อ่านเพิ่มเติมBasic Particular
Bเฉพาะสารพื้นฐาน
คำศัพท์ที่ พี.เอฟ. สตรอว์สัน ใช้เรียกวัตถุทางกายภาพและบุคคลว่าเป็นสิ่งที่มีอยู่พื้นฐาน ซึ่งการระบุสิ่งเฉพาะอื่นๆ ของเราต้องขึ้นอยู่กับสิ่งเหล่านี้
อ่านเพิ่มเติมสิ่งเฉพาะมูลฐาน
สิ่งเฉพาะที่ไม่ได้เป็นคุณสมบัติของสิ่งอื่น และสามารถระบุตัวตนได้โดยไม่ต้องอ้างอิงถึงสิ่งเฉพาะอื่น
อ่านเพิ่มเติมBecoming
Bการกลายเป็น (ภาวะแปรเปลี่ยน)
กระบวนการของการเปลี่ยนแปลงหรือการเกิดขึ้น ในปรัชญาของเฮราคลิตัสถือว่าเป็นธรรมชาติพื้นฐานของความจริง ("ทุกสิ่งไหลเลื่อน")
อ่านเพิ่มเติมสัมภวการ
ในปรัชญากระบวนการ (ไวท์เฮด) หมายถึงการทำให้ศักยภาพกลายเป็นจริง; ความก้าวหน้าอย่างสร้างสรรค์ของจักรวาลที่ซึ่งสิ่งต่างๆ คือเหตุการณ์มากกว่าจะเป็นสารวัตถุ
อ่านเพิ่มเติมการกลายเป็น (ภาวะกลายเป็น)
แนวคิดเรื่องการเปลี่ยนแปลงหรือความไหลลื่นอย่างต่อเนื่อง ในปรัชญาของเฮราคลิตัส คือแนวคิดที่ว่าไม่มีสิ่งใดหยุดนิ่ง และทุกสรรพสิ่งอยู่ในกระบวนการของการเปลี่ยนรูป ("ท่านไม่สามารถก้าวลงไปในแม่น้ำสายเดิมได้สองครั้ง")
อ่านเพิ่มเติมBeing-in-the-world
Bภาวะอยู่ในโลก
แนวคิดที่เป็นเอกภาพของไฮเดกเกอร์ (In-der-Welt-sein) ที่อธิบายการมีอยู่ของมนุษย์ว่าไม่ใช่ประธานที่แยกตัวสังเกตวัตถุ แต่เป็นสิ่งที่เข้าไปพัวพันอยู่ในบริบทของความหมายอยู่แล้ว
อ่านเพิ่มเติมสิ่งแวดล้อมของดาไซน์
การปฏิเสธการแยกจิตและโลกออกจากกันแบบเดส์การตส์; การเป็นมนุษย์คือการพำนักอยู่ในโลกแห่งเครื่องมือและความห่วงใยเชิงปฏิบัติ
อ่านเพิ่มเติมBiological Naturalism
Bสัจนิยมทางชีวภาพ
ทฤษฎีของ จอห์น เซิร์ล ที่ระบุว่าความตระหนักรู้เป็นคุณลักษณะทางชีวภาพระดับสูงของสมอง
อ่านเพิ่มเติมธรรมชาติวนิยมทางชีวภาพ
ทัศนะที่ยืนยันว่าสภาวะทางจิตเป็นปรากฏการณ์ทางชีวภาพที่มีอยู่จริงและเป็นเนื้อแท้ของชีววิทยามนุษย์
อ่านเพิ่มเติมBrain in a Vat
Bสมองในอ่าง
การทดลองทางความคิดเกี่ยวกับลัทธิกังขาคติ: เป็นไปได้ไหมว่าฉันเป็นเพียงสมองที่ไร้ร่างกายซึ่งถูกเลี้ยงไว้ในอ่าง และได้รับสิ่งเร้าทางประสาทสัมผัสผ่านคอมพิวเตอร์?
อ่านเพิ่มเติมสมองในโหลแก้ว
ใช้เพื่อท้าทายแนวคิดสัจนิยมและภายนอกนิยมทางภาษาศาสตร์ โดยตั้งคำถามว่าแนวคิดของเราอ้างอิงถึงวัตถุจริง หรือเป็นเพียงสัญญาณไฟฟ้าที่ถูกจำลองขึ้น
อ่านเพิ่มเติมCause
Metaphysicsเหตุ
สิ่งที่ก่อให้เกิดผลหรือนำมาซึ่งความเปลี่ยนแปลง อริสโตเติลได้จำแนกเหตุไว้สี่ประเภท ได้แก่ วัตถุเหตุ รูปเหตุ สมรรถเหตุ และอันตเหตุ
อ่านเพิ่มเติมสาเหตุ (มูลเหตุ)
สิ่งที่ทำให้เกิดผลลัพธ์ ฮูมได้วิเคราะห์ความเป็นเหตุเป็นผลอันโด่งดังว่าไม่ใช่การเชื่อมโยงที่จำเป็นที่เราสังเกตเห็นได้ในวัตถุ แต่เป็น "ความประจวบกันอย่างสม่ำเสมอ" (Constant Conjunction) ของเหตุการณ์ต่างๆ และเป็นความเคยชินของจิต
อ่านเพิ่มเติมCause, Efficient
Cสาเหตุกระทำ (กรรตริเหตุ)
หนึ่งในสาเหตุสี่ประการของอริสโตเติล: แหล่งกำเนิดปฐมภูมิของการเปลี่ยนแปลง; ผู้กระทำหรือแรงที่ทำให้สิ่งต่างๆ เกิดขึ้น
อ่านเพิ่มเติมความเป็นสาเหตุแบบกระทำ
ในกลไกนิยมสมัยใหม่ หมายถึงปฏิสัมพันธ์แบบผลัก-ดึงของสสารที่เคลื่อนที่ โดยปฏิเสธสาเหตุตระเตรียมของอริสโตเติล
อ่านเพิ่มเติมCause, Final
Cสาเหตุตระเตรียม (อันตเหตุ)
หนึ่งในสาเหตุสี่ประการของอริสโตเติล: คือวัตถุประสงค์ จุดจบ หรือเป้าหมาย ซึ่งสิ่งหนึ่งมีอยู่เพื่อสิ่งนั้น
อ่านเพิ่มเติมอันตวิทยา (เจตจำนง)
การอธิบายปรากฏการณ์โดยอ้างอิงวัตถุประสงค์ที่มันตอบสนอง มากกว่าอ้างอิงสาเหตุที่ทำให้มันเกิดขึ้น
อ่านเพิ่มเติมCompatibilism
Metaphysicsสรรพวิสัยนิยม
ทัศนะที่ว่าเจตจำนงเสรีและนิยตินิยมเป็นแนวคิดที่เข้ากันได้ และเป็นไปได้ที่จะเชื่อในทั้งสองสิ่งโดยไม่ขัดแย้งกัน
อ่านเพิ่มเติมนิยตินิยมแบบอ่อน
รูปแบบหนึ่งของสรรพวิสัยนิยมที่โต้แย้งว่านิยตินิยมเป็นจริง แต่เรากระทำ "อย่างอิสระ" เมื่อการกระทำเกิดจากความปรารถนาของตัวเราเอง
อ่านเพิ่มเติมเข้าคู่กันได้นิยม (ทัศนะความเข้ากันได้)
ข้อเสนอที่ว่าเสรีเจตจำนงและนิยตนิยมสามารถเข้าคู่กันได้ และเป็นไปได้ที่จะเชื่อในทั้งสองอย่างโดยไม่ขัดแย้งทางตรรกะ
อ่านเพิ่มเติม