กลับไปเรียกดู

คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย

Absolute

A

ความจริงสูงสุด

คำนี้ใช้โดยนักปรัชญาอุดมคติหลังยุคคานท์ เพื่อหมายถึง ความจริงทั้งหมดที่มีอยู่จริง ซึ่งถูกมองว่าเป็น ระบบหนึ่งเดียว ที่รวมทุกสิ่งเข้าไว้ด้วยกัน แม้ว่าจะดูเหมือนว่ามีความหลากหลายมากมายในโลกก็ตาม แนวคิดนี้เชื่อว่า ความหลากหลายนั้นล้วนเกิดมาจาก “ความจริงหนึ่งเดียว” นี้เอง

อ่านเพิ่มเติม

สิ่งสัมบูรณ์

ความจริงแท้ที่ปราศจากเงื่อนไข ซึ่งอาจเป็นรากฐานของความมีอยู่ทั้งหมดหรือเป็นองค์รวมของสรรพสิ่ง ในทางจิตนิยมมักหมายถึงความจริงสูงสุดหรือพระเจ้า ซึ่งก้าวข้ามข้อจำกัดและการแบ่งแยกทั้งปวง

อ่านเพิ่มเติม

ภาวะสัมบูรณ์

คำศัพท์ที่เฮเกล (Hegel) และนักจิตนิยมชาวอังกฤษใช้เรียกความจริงหนึ่งเดียวที่ครอบคลุมทุกสิ่งไว้ภายในตัวเอง และไม่ต้องพึ่งพาสิ่งอื่นใดในการดำรงอยู่

อ่านเพิ่มเติม

Absolute (The)

Epistemology

สิ่งสัมบูรณ์

สภาวะจริงแท้ที่เป็นอิสระและปราศจากเงื่อนไข เป็นสิ่งที่สมบูรณ์ในตัวเอง และการดำรงอยู่ก็มิได้อิงอาศัยสิ่งอื่นใด ในทางอภิปรัชญา มักหมายถึงสัจภาวะสูงสุด พระเจ้า หรือจิตสากล (พรหมัน)

อ่านเพิ่มเติม

Absolute, The

A

สิ่งสัมบูรณ์

ความจริงแท้ที่ปราศจากเงื่อนไข ซึ่งอาจเป็นรากฐานของความมีอยู่ทั้งหมดหรือเป็นองค์รวมของสรรพสิ่ง ในทางจิตนิยมมักหมายถึงความจริงสูงสุดหรือพระเจ้า ซึ่งก้าวข้ามข้อจำกัดและการแบ่งแยกทั้งปวง

อ่านเพิ่มเติม

ภาวะสัมบูรณ์

คำศัพท์ที่เฮเกล (Hegel) และนักจิตนิยมชาวอังกฤษใช้เรียกความจริงหนึ่งเดียวที่ครอบคลุมทุกสิ่งไว้ภายในตัวเอง และไม่ต้องพึ่งพาสิ่งอื่นใดในการดำรงอยู่

อ่านเพิ่มเติม

Absolutism (Political)

Political Philosophy

สมบูรณาญาสิทธิราชย์ (อำนาจเบ็ดเสร็จ)

ทฤษฎีทางการเมืองที่ถือว่าผู้ปกครองหรืออำนาจเดียวควรมีอำนาจเบ็ดเสร็จ โดยไม่ถูกจำกัดด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย ฮอบส์โต้แย้งว่าเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อหลีกเลี่ยง "สงครามของทุกคนต่อทุกคน"

อ่านเพิ่มเติม

Abstract Object

A

วัตถุนามธรรม

สิ่งที่มีอยู่แต่ไม่ได้ดำรงอยู่ในพื้นที่หรือเวลา และไม่มีผลทางเหตุปัจจัย (ไม่สามารถส่งผลกระทบทางกายภาพได้) เช่น ตัวเลข เซต และประพจน์

อ่านเพิ่มเติม

สิ่งนามธรรม

สิ่งที่ไม่ได้เป็นทั้งจิตและวัตถุ แต่ยังคงมีความจริงอยู่ ลัทธิเพลโต (Platonism) เป็นทัศนะที่เชื่อว่าสิ่งเหล่านี้ดำรงอยู่เป็นอิสระจากจิตใจ

อ่านเพิ่มเติม

Actualism

A

สัจนิยมเหตุการณ์จริง

ข้อเสนอทางอภิปรัชญาที่ว่าทุกสิ่งที่มีอยู่คือสิ่งที่เป็นจริง; ไม่มีสิ่งที่ "เป็นไปได้เพียงอย่างเดียว" ที่ไม่ได้ดำรงอยู่จริง

อ่านเพิ่มเติม

ลัทธิความเป็นจริง

ทัศนะที่ว่าสิ่งที่มีอยู่เพียงอย่างเดียวคือสิ่งที่อยู่ในโลกแห่งความเป็นจริง โดยปฏิเสธการมีอยู่ของ "โลกที่เป็นไปได้" (Possible Worlds) ในฐานะสิ่งที่เป็นรูปธรรม

อ่านเพิ่มเติม

Aesthetics

Epistemology

สุนทรียศาสตร์

ปรัชญาสาขาที่ว่าด้วยธรรมชาติของความงาม ศิลปะ และรสนิยม รวมถึงการสร้างสรรค์และการรับรู้คุณค่าของความงาม

อ่านเพิ่มเติม

สุนทรียศาสตร์

สาขาของปรัชญาที่จัดการกับธรรมชาติของศิลปะ ความงาม และรสนิยม ตลอดจนการสร้างสรรค์และการชื่นชมความงาม ในทัศนะของคานท์ เกี่ยวข้องกับการตัดสินรสนิยมแบบ "ไร้ส่วนได้เสีย" (Disinterested)

อ่านเพิ่มเติม

Animism

A

วิญญาณนิยม

โลกทัศน์ที่เชื่อว่าสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ เช่น สัตว์ พืช และวัตถุไม่มีชีวิต ล้วนครอบครองแก่นสารทางจิตวิญญาณหรือมีวิญญาณสิงสถิตอยู่

อ่านเพิ่มเติม

สรรพจิตนิยม (ความหมายใกล้เคียง)

มีความเกี่ยวข้องทางประวัติศาสตร์กับ "สรรพจิตนิยม" (Panpsychism) คือความเชื่อที่ว่าสรรพสิ่งล้วนมีชีวิตหรือถูกทำให้มีชีวิต

อ่านเพิ่มเติม

วิญญาณนิยม (ลัทธิถือผี)

ความเชื่อที่ว่าวัตถุ สถานที่ และสิ่งมีชีวิตทั้งปวงล้วนมีสารัตถะทางวิญญาณสถิตอยู่ ในทางปรัชญา เป็นการท้าทายการแบ่งแยกที่ชัดเจนระหว่าง "บุคคล" กับ "สิ่งของ"

อ่านเพิ่มเติม

Appearance

A

ปรากฏการณ์

ลักษณะที่โลกปรากฏต่อประสาทสัมผัส ซึ่งแตกต่างจาก "ความจริงแท้" (Reality) หรือลักษณะที่โลกเป็นอยู่จริงในตัวมันเอง

อ่านเพิ่มเติม

สภาวะปรากฏ

ในปรัชญาของคานท์ หมายถึงวัตถุตามที่ปรากฏแก่เราผ่านรูปแบบการรับรู้ทางผัสสะ ตรงข้ามกับ "นูเมนา" (Noumena) หรือสิ่งในตัวมันเอง

อ่านเพิ่มเติม

Bare Particular

B

เฉพาะสารล้วน (สารัตถะว่างเปล่า)

ในทางภววิทยา หมายถึงตัวรองรับหรือสิ่งที่มีคุณสมบัติ แต่เมื่อพิจารณาที่ตัวมันเองโดยแยกออกจากคุณสมบัติแล้ว จะไม่มีคุณสมบัติใดๆ เลย

อ่านเพิ่มเติม

สิ่งเฉพาะที่ไร้คุณสมบัติ

สิ่งสมมติทางทฤษฎีที่ถูกเสนอขึ้นเพื่ออธิบายความแตกต่างเชิงจำนวนระหว่างวัตถุสองชิ้นที่มีคุณสมบัติเหมือนกันทุกประการ

อ่านเพิ่มเติม

Bare Particulars

Metaphysics

สิ่งเฉพาะเปล่าเปลือย

สิ่งสมมติทางทฤษฎีที่ถูกเสนอให้เป็นตัวรองรับที่ยึดถือคุณสมบัติเอาไว้ แต่ตัวมันเองไม่มีคุณสมบัติใดๆ (มัน "เปล่าเปลือย")

อ่านเพิ่มเติม

Basic Particular

B

เฉพาะสารพื้นฐาน

คำศัพท์ที่ พี.เอฟ. สตรอว์สัน ใช้เรียกวัตถุทางกายภาพและบุคคลว่าเป็นสิ่งที่มีอยู่พื้นฐาน ซึ่งการระบุสิ่งเฉพาะอื่นๆ ของเราต้องขึ้นอยู่กับสิ่งเหล่านี้

อ่านเพิ่มเติม

สิ่งเฉพาะมูลฐาน

สิ่งเฉพาะที่ไม่ได้เป็นคุณสมบัติของสิ่งอื่น และสามารถระบุตัวตนได้โดยไม่ต้องอ้างอิงถึงสิ่งเฉพาะอื่น

อ่านเพิ่มเติม

Becoming

B

การกลายเป็น (ภาวะแปรเปลี่ยน)

กระบวนการของการเปลี่ยนแปลงหรือการเกิดขึ้น ในปรัชญาของเฮราคลิตัสถือว่าเป็นธรรมชาติพื้นฐานของความจริง ("ทุกสิ่งไหลเลื่อน")

อ่านเพิ่มเติม

สัมภวการ

ในปรัชญากระบวนการ (ไวท์เฮด) หมายถึงการทำให้ศักยภาพกลายเป็นจริง; ความก้าวหน้าอย่างสร้างสรรค์ของจักรวาลที่ซึ่งสิ่งต่างๆ คือเหตุการณ์มากกว่าจะเป็นสารวัตถุ

อ่านเพิ่มเติม

การกลายเป็น (ภาวะกลายเป็น)

แนวคิดเรื่องการเปลี่ยนแปลงหรือความไหลลื่นอย่างต่อเนื่อง ในปรัชญาของเฮราคลิตัส คือแนวคิดที่ว่าไม่มีสิ่งใดหยุดนิ่ง และทุกสรรพสิ่งอยู่ในกระบวนการของการเปลี่ยนรูป ("ท่านไม่สามารถก้าวลงไปในแม่น้ำสายเดิมได้สองครั้ง")

อ่านเพิ่มเติม

Being-in-the-world

B

ภาวะอยู่ในโลก

แนวคิดที่เป็นเอกภาพของไฮเดกเกอร์ (In-der-Welt-sein) ที่อธิบายการมีอยู่ของมนุษย์ว่าไม่ใช่ประธานที่แยกตัวสังเกตวัตถุ แต่เป็นสิ่งที่เข้าไปพัวพันอยู่ในบริบทของความหมายอยู่แล้ว

อ่านเพิ่มเติม

สิ่งแวดล้อมของดาไซน์

การปฏิเสธการแยกจิตและโลกออกจากกันแบบเดส์การตส์; การเป็นมนุษย์คือการพำนักอยู่ในโลกแห่งเครื่องมือและความห่วงใยเชิงปฏิบัติ

อ่านเพิ่มเติม

Biological Naturalism

B

สัจนิยมทางชีวภาพ

ทฤษฎีของ จอห์น เซิร์ล ที่ระบุว่าความตระหนักรู้เป็นคุณลักษณะทางชีวภาพระดับสูงของสมอง

อ่านเพิ่มเติม

ธรรมชาติวนิยมทางชีวภาพ

ทัศนะที่ยืนยันว่าสภาวะทางจิตเป็นปรากฏการณ์ทางชีวภาพที่มีอยู่จริงและเป็นเนื้อแท้ของชีววิทยามนุษย์

อ่านเพิ่มเติม

Brain in a Vat

B

สมองในอ่าง

การทดลองทางความคิดเกี่ยวกับลัทธิกังขาคติ: เป็นไปได้ไหมว่าฉันเป็นเพียงสมองที่ไร้ร่างกายซึ่งถูกเลี้ยงไว้ในอ่าง และได้รับสิ่งเร้าทางประสาทสัมผัสผ่านคอมพิวเตอร์?

อ่านเพิ่มเติม

สมองในโหลแก้ว

ใช้เพื่อท้าทายแนวคิดสัจนิยมและภายนอกนิยมทางภาษาศาสตร์ โดยตั้งคำถามว่าแนวคิดของเราอ้างอิงถึงวัตถุจริง หรือเป็นเพียงสัญญาณไฟฟ้าที่ถูกจำลองขึ้น

อ่านเพิ่มเติม

Cause

Metaphysics

เหตุ

สิ่งที่ก่อให้เกิดผลหรือนำมาซึ่งความเปลี่ยนแปลง อริสโตเติลได้จำแนกเหตุไว้สี่ประเภท ได้แก่ วัตถุเหตุ รูปเหตุ สมรรถเหตุ และอันตเหตุ

อ่านเพิ่มเติม

สาเหตุ (มูลเหตุ)

สิ่งที่ทำให้เกิดผลลัพธ์ ฮูมได้วิเคราะห์ความเป็นเหตุเป็นผลอันโด่งดังว่าไม่ใช่การเชื่อมโยงที่จำเป็นที่เราสังเกตเห็นได้ในวัตถุ แต่เป็น "ความประจวบกันอย่างสม่ำเสมอ" (Constant Conjunction) ของเหตุการณ์ต่างๆ และเป็นความเคยชินของจิต

อ่านเพิ่มเติม

Cause, Efficient

C

สาเหตุกระทำ (กรรตริเหตุ)

หนึ่งในสาเหตุสี่ประการของอริสโตเติล: แหล่งกำเนิดปฐมภูมิของการเปลี่ยนแปลง; ผู้กระทำหรือแรงที่ทำให้สิ่งต่างๆ เกิดขึ้น

อ่านเพิ่มเติม

ความเป็นสาเหตุแบบกระทำ

ในกลไกนิยมสมัยใหม่ หมายถึงปฏิสัมพันธ์แบบผลัก-ดึงของสสารที่เคลื่อนที่ โดยปฏิเสธสาเหตุตระเตรียมของอริสโตเติล

อ่านเพิ่มเติม

Cause, Final

C

สาเหตุตระเตรียม (อันตเหตุ)

หนึ่งในสาเหตุสี่ประการของอริสโตเติล: คือวัตถุประสงค์ จุดจบ หรือเป้าหมาย ซึ่งสิ่งหนึ่งมีอยู่เพื่อสิ่งนั้น

อ่านเพิ่มเติม

อันตวิทยา (เจตจำนง)

การอธิบายปรากฏการณ์โดยอ้างอิงวัตถุประสงค์ที่มันตอบสนอง มากกว่าอ้างอิงสาเหตุที่ทำให้มันเกิดขึ้น

อ่านเพิ่มเติม

Compatibilism

Metaphysics

สรรพวิสัยนิยม

ทัศนะที่ว่าเจตจำนงเสรีและนิยตินิยมเป็นแนวคิดที่เข้ากันได้ และเป็นไปได้ที่จะเชื่อในทั้งสองสิ่งโดยไม่ขัดแย้งกัน

อ่านเพิ่มเติม

นิยตินิยมแบบอ่อน

รูปแบบหนึ่งของสรรพวิสัยนิยมที่โต้แย้งว่านิยตินิยมเป็นจริง แต่เรากระทำ "อย่างอิสระ" เมื่อการกระทำเกิดจากความปรารถนาของตัวเราเอง

อ่านเพิ่มเติม

เข้าคู่กันได้นิยม (ทัศนะความเข้ากันได้)

ข้อเสนอที่ว่าเสรีเจตจำนงและนิยตนิยมสามารถเข้าคู่กันได้ และเป็นไปได้ที่จะเชื่อในทั้งสองอย่างโดยไม่ขัดแย้งทางตรรกะ

อ่านเพิ่มเติม