กลับไปเรียกดู
E

คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย

E

Ecceity (Haecceity)

E

ความเฉพาะเจาะจงของขณะ

ใช้ในปรากฏการณ์วิทยาเพื่ออธิบายคุณภาพของ "ที่นี่และเดี๋ยวนี้" ที่เป็นเอกลักษณ์และไม่สามารถทำซ้ำได้ของประสบการณ์หรือเหตุการณ์

อ่านเพิ่มเติม

ความเป็นสิ่งนี้ (แฮกซีตี้)

มาจากแนวคิดของ ดันส์ สโคตัส หมายถึง "ความเป็นสิ่งนี้" คือคุณสมบัติที่ไม่ใช่เชิงคุณภาพ ซึ่งแยกปัจเจกบุคคลหนึ่งออกจากสิ่งอื่นในประเภทเดียวกัน

อ่านเพิ่มเติม

Eclecticism

Aesthetics

อรรถปริวรรตนิยม

แนวทางเชิงปรัชญาที่ไม่ยึดถือกระบวนทัศน์หรือชุดสมมติฐานเพียงหนึ่งเดียว แต่เป็นการหยิบยืมจากหลากหลายทฤษฎี รูปแบบ หรือแนวคิด เพื่อให้ได้มาซึ่งความเข้าใจที่เติมเต็มซึ่งกันและกันต่อเรื่องใดเรื่องหนึ่ง หรือเป็นการประยุกต์ใช้ทฤษฎีที่แตกต่างกันไปในแต่ละกรณีโดยเฉพาะ

อ่านเพิ่มเติม

Ecofeminism

นิเวศสตรีนิยม

ขบวนการทางปรัชญาและการเมืองที่โต้แย้งว่ามีความเชื่อมโยงกันระหว่างการกดขี่/ขูดรีดผู้หญิงกับการกดขี่/ขูดรีดธรรมชาติ โดยวิพากษ์แนวคิดทวิภาคแบบปิตาธิปไตย (วัฒนธรรม/ธรรมชาติ, ชาย/หญิง) ที่ด้อยค่าทั้งผู้หญิงและสิ่งแวดล้อม

อ่านเพิ่มเติม

Efficient Cause

E

สาเหตุกระทำ (กรรตริเหตุ)

แหล่งกำเนิดปฐมภูมิของการเปลี่ยนแปลงหรือการหยุดนิ่ง; ผู้กระทำหรือกลไกที่ทำให้สิ่งต่างๆ เกิดขึ้น ในวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ คำนี้คือสิ่งที่มักหมายถึงเมื่อพูดว่า "สาเหตุ"

อ่านเพิ่มเติม

ความเป็นสาเหตุโดยผู้กระทำ

ทัศนะที่ว่าผู้กระทำ (บุคคล) สามารถเป็นสาเหตุกระทำของการกระทำได้โดยตรง แทนที่จะเป็นเหตุการณ์ มักถูกยกมาเพื่อสนับสนุนเรื่องเจตจำนงเสรี

อ่านเพิ่มเติม

Ego

E

ตัวตน (อีโก้)

ประธานผู้คิดหรือ "ฉัน" (res cogitans) ซึ่งการมีอยู่ถูกพิสูจน์ด้วยข้อโต้แย้ง cogito (ฉันคิด) เป็นวิญญาณที่เป็นสารัตถะ ไร้รูปร่าง และแยกต่างหากจากร่างกาย

อ่านเพิ่มเติม

ตัวตนอดิสัย

ในปรากฏการณ์วิทยาของฮุสเซิร์ล หมายถึงจิตสำนึกบริสุทธิ์ที่หลงเหลืออยู่หลังจากการทำ epoché (การยับยั้งการตัดสินเกี่ยวกับโลก)

อ่านเพิ่มเติม

Egoism

Aesthetics

อัตตนิยม

หลักจริยศาสตร์ที่ถือว่าประโยชน์ส่วนตนเป็นเป้าหมายที่ถูกต้องของการกระทำของมนุษย์ โดยมักแบ่งออกเป็นอัตตนิยมเชิงจิตวิทยา (มนุษย์กระทำการเพื่อประโยชน์ของตนเอง) และอัตตนิยมเชิงจริยศาสตร์ (มนุษย์ควรกระทำการเพื่อประโยชน์ของตนเอง)

อ่านเพิ่มเติม

Egoism (Ethical)

อัตตานิยม (ทางจริยธรรม)

ทฤษฎีจริยธรรมเชิงบรรทัดฐานที่ถือว่าผู้กระทำทางศีลธรรมควรทำสิ่งที่อยู่ในความสนใจของตนเอง ต่างจากอัตตานิยมทางจิตวิทยา (ที่อ้างว่าเรากระทำอย่างเห็นแก่ตัวอยู่แล้ว) อัตตานิยมทางจริยธรรมอ้างว่าเรา "ควร" กระทำเพื่อประโยชน์ตน

อ่านเพิ่มเติม

Eliminativism

E

สสารนิยมแบบขจัด

ข้ออ้างแบบถอนรากถอนโคนที่ว่าสภาวะทางจิตบางอย่าง (เช่น ความเชื่อ ความปรารถนา) ไม่มีอยู่จริง เป็นเพียงผลผลิตของ "จิตวิทยาชาวบ้าน"

อ่านเพิ่มเติม

การขจัดทิ้งทางภววิทยา

ทัศนะที่ว่าวัตถุทั่วไป (เช่น โต๊ะ หรือรูปปั้น) ไม่ได้มีอยู่จริงอย่างเคร่งครัด; มีเพียงอนุภาคพื้นฐานที่ประกอบเป็นสิ่งเหล่านั้นเท่านั้นที่มีอยู่

อ่านเพิ่มเติม

Emanation

E

การล้นไหล (เอมาเนชัน)

ในลัทธินีโอเพลโตนิสม์ กระบวนการที่ความจริงทั้งมวลไหลล้นออกมาจาก "หนึ่งเดียว" (The One) เสมือนแสงที่ส่องออกจากดวงอาทิตย์ โดยไม่ทำให้หนึ่งเดียวนั้นลดน้อยลง

อ่านเพิ่มเติม

ลำดับชั้นแห่งภาวะ

โครงสร้างที่เป็นผลมาจากการล้นไหล ซึ่งความจริงถูกจัดลำดับชั้นจากหนึ่งเดียว ลงมาสู่ปัญญา (Nous) วิญญาณ (Psyche) และสุดท้ายคือสสาร

อ่านเพิ่มเติม

การล้นไหล (การแผ่ซ่าน)

ในลัทธินีโอพลาโตนิสม์ (พล็อตินัส) คือกระบวนการที่สรรพสิ่งถือกำเนิดมาจาก "ปฐมสัจจะ" (The One) โดย The One เอ่อล้นออกมาเนื่องจากความสมบูรณ์พร้อม ก่อให้เกิดปัญญา (Nous) จิตวิญญาณ (Soul) และโลกวัตถุ ตามลำดับ โดยที่ The One ไม่ได้สูญเสียความสมบูรณ์ไป

อ่านเพิ่มเติม

Emergence

E

อุบัติการณ์ (คุณสมบัติอุบัติ)

ปรากฏการณ์ที่ระบบซับซ้อนเกิดขึ้นจากปฏิสัมพันธ์ย่อยๆ จำนวนมาก โดยครอบครองคุณสมบัติใหม่ที่ไม่สามารถอธิบายได้ทั้งหมดด้วยคุณสมบัติของส่วนย่อย

อ่านเพิ่มเติม

อุบัติการณ์แบบเข้ม

ข้ออ้างที่ว่าคุณสมบัติอุบัติมีอำนาจทางสาเหตุที่แตกต่างไปจากอำนาจทางสาเหตุของฐานทางกายภาพที่รองรับมันอยู่ (ความเป็นสาเหตุจากบนลงล่าง)

อ่านเพิ่มเติม

Empiricism

E

ประสบการณ์นิยม (ประจักษนิยม)

ทัศนะทางญาณวิทยาและอภิปรัชญาที่ว่ามโนทัศน์และความรู้ทั้งหมดมีที่มาจากประสบการณ์ทางผัสสะในท้ายที่สุด โดยปฏิเสธความคิดที่มีมาแต่กำเนิด

อ่านเพิ่มเติม

ความจริงเชิงประจักษ์

ในปรัชญาของคานท์ หมายถึงโลกตามที่ปรากฏแก่เราในพื้นที่และเวลา (ปรากฏการณ์) ซึ่งเป็นความจริงเชิงวัตถุวิสัยสำหรับผู้สังเกตที่เป็นมนุษย์ทุกคน

อ่านเพิ่มเติม

ประจักษนิยม (ประสบการณ์นิยม)

ทฤษฎีที่ถือว่าความรู้ทั้งหมดมาจากการมีประสบการณ์ทางประสาทสัมผัส (Sense-experience) ได้รับแรงกระตุ้นจากการกำเนิดของวิทยาศาสตร์การทดลอง และพัฒนาขึ้นในช่วงศตวรรษที่ 17 และ 18 โดยเฉพาะนักปรัชญาอย่าง จอห์น ล็อค, จอร์จ บาร์คลีย์, และ เดวิด ฮูม

อ่านเพิ่มเติม

Endurantism

E

ทฤษฎีการคงทน (เอนดูแรนติสม์)

ทฤษฎีการดำรงอยู่ต่อเนื่องที่ระบุว่าวัตถุทางกายภาพเป็นสิ่งที่มีสามมิติ ซึ่งปรากฏอยู่อย่างครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกขณะของการมีอยู่

อ่านเพิ่มเติม

ทัศนะ 3 มิติ

ทัศนะที่ตรงข้ามกับ Perdurantism (ทัศนะ 4 มิติ); ปฏิเสธว่าวัตถุมีชิ้นส่วนทางเวลา แอปเปิ้ล "ทั้งผล" มีอยู่ ณ ตอนนี้ ไม่ใช่เพียงชิ้นส่วนทางเวลาชิ้นหนึ่งของมัน

อ่านเพิ่มเติม

Energeia

E

ภาวะจริง (เอเนอร์เกีย)

คำศัพท์ของอริสโตเติลหมายถึง "กิจกรรม" หรือ "ความเป็นจริง" คือสถานะของการทำงานหรือการตระหนักรู้ผลอย่างสมบูรณ์ ตรงข้ามกับ dynamis (ภาวะแฝง)

อ่านเพิ่มเติม

ความเป็นจริง

การเติมเต็มของภาวะแฝง สำหรับอริสโตเติล ความสุขคือ energeia ของสภาวะตามธรรมชาติ ไม่ใช่กระบวนการของการกลายเป็น

อ่านเพิ่มเติม

Enlightenment

Aesthetics

การรู้แจ้ง

สภาวะแห่งความรู้ ความเข้าใจ หรือการหยั่งรู้ทางจิตวิญญาณที่สมบูรณ์แบบ ในทางประวัติศาสตร์ยุโรป (ยุคเรืองปัญญา) หมายถึงขบวนการทางปัญญาที่เน้นเหตุผลและปัจเจกนิยมเป็นหลักแทนจารีตประเพณี

อ่านเพิ่มเติม

ยุครู้แจ้ง (Enlightenment)

ขบวนการทางปรัชญาในศตวรรษที่ 18 ซึ่งมีลักษณะเด่นคือความเชื่อในพลังของเหตุผลมนุษย์และการปฏิรูปหลักการทางการเมือง ศาสนา และการศึกษา คานท์นิยามว่าเป็น "การหลุดพ้นของมนุษย์จากภาวะที่ต้องพึ่งพาผู้อื่นทางความคิด" (Immaturity) พร้อมกับคำขวัญว่า "Sapere aude" (จงกล้าที่จะใช้ปัญญา)

อ่านเพิ่มเติม

Entelechy

E

ความสัมฤทธิ์ผล (เอนเทเลคี)

คำศัพท์ของอริสโตเติล หมายถึงสภาวะของการเป็นจริงอย่างสมบูรณ์ หรือการตระหนักรู้ศักยภาพจนถึงที่สุด (มักใช้คู่กับ Energeia)

อ่านเพิ่มเติม

Entity

E

สิ่ง (เอนทิตี)

สิ่งที่ดำรงอยู่ ไม่ว่าจะเป็นรูปธรรมหรือนามธรรม ในทางอภิปรัชญา มักใช้เพื่อระบุถึง "หน่วย" พื้นฐานของความจริง

อ่านเพิ่มเติม

Epiphenomenalism

E

ปรากฏการณ์พลอยได้ (เอพิฟีโนเมนัลลิสม์)

ทัศนะในปรัชญาจิตที่ว่าเหตุการณ์ทางจิตเป็นผลมาจากเหตุการณ์ทางกายภาพในสมอง แต่ตัวมันเองไม่มีอำนาจก่อให้เกิดผลใดๆ กลับไปสู่ทางกายภาพ

อ่านเพิ่มเติม

ปรากฏการณ์พลอยได้ (Epiphenomenalism)

ทัศนะในปรัชญาจิตที่ว่าเหตุการณ์ทางจิตเกิดจากเหตุการณ์ทางกายภาพในสมอง แต่จิตไม่มีอำนาจส่งผลกระทบใดๆ ต่อเหตุการณ์ทางกายภาพ (เปรียบเหมือนเสียงหวีดของหัวรถจักรไอน้ำ ที่บ่งบอกถึงการทำงานแต่ไม่ได้ทำหน้าที่ขับเคลื่อนรถไฟ)

อ่านเพิ่มเติม

Epistemology

Aesthetics

ญาณวิทยา

สาขาหนึ่งของปรัชญาที่ศึกษาเกี่ยวกับธรรมชาติ บ่อเกิด และขอบเขตของความรู้ โดยตั้งคำถามเช่น “ความรู้คืออะไร” “เราได้ความรู้มาอย่างไร” และ “อะไรคือขีดจำกัดของความรู้”

อ่านเพิ่มเติม

Eschatology

E

วิทยาการสิ้นยุค (เอสคาโทโลจี)

การศึกษาเกี่ยวกับ "สิ่งสุดท้าย" เช่น ความตาย การพิพากษา และจุดจบของโลกหรือจักรวาล มักเกี่ยวข้องกับเวลาและประวัติศาสตร์

อ่านเพิ่มเติม