กลับไปเรียกดู

คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย

Abstract Object

A

วัตถุนามธรรม

สิ่งที่มีอยู่แต่ไม่ได้ดำรงอยู่ในพื้นที่หรือเวลา และไม่มีผลทางเหตุปัจจัย (ไม่สามารถส่งผลกระทบทางกายภาพได้) เช่น ตัวเลข เซต และประพจน์

อ่านเพิ่มเติม

สิ่งนามธรรม

สิ่งที่ไม่ได้เป็นทั้งจิตและวัตถุ แต่ยังคงมีความจริงอยู่ ลัทธิเพลโต (Platonism) เป็นทัศนะที่เชื่อว่าสิ่งเหล่านี้ดำรงอยู่เป็นอิสระจากจิตใจ

อ่านเพิ่มเติม

Analytic

Epistemology

วิเคราะห์

ประพจน์ประเภทหนึ่งที่ภาคแสดง (predicate) ถูกบรรจุความหมายไว้ในภาคประธาน (subject) แล้ว (เช่น 'ชายโสดทุกคนคือชายที่ยังไม่แต่งงาน') ซึ่งสามารถรู้ค่าความจริงได้จากการวิเคราะห์ความหมายของคำศัพท์เพียงอย่างเดียว

อ่านเพิ่มเติม

Animism

A

วิญญาณนิยม

โลกทัศน์ที่เชื่อว่าสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ เช่น สัตว์ พืช และวัตถุไม่มีชีวิต ล้วนครอบครองแก่นสารทางจิตวิญญาณหรือมีวิญญาณสิงสถิตอยู่

อ่านเพิ่มเติม

สรรพจิตนิยม (ความหมายใกล้เคียง)

มีความเกี่ยวข้องทางประวัติศาสตร์กับ "สรรพจิตนิยม" (Panpsychism) คือความเชื่อที่ว่าสรรพสิ่งล้วนมีชีวิตหรือถูกทำให้มีชีวิต

อ่านเพิ่มเติม

วิญญาณนิยม (ลัทธิถือผี)

ความเชื่อที่ว่าวัตถุ สถานที่ และสิ่งมีชีวิตทั้งปวงล้วนมีสารัตถะทางวิญญาณสถิตอยู่ ในทางปรัชญา เป็นการท้าทายการแบ่งแยกที่ชัดเจนระหว่าง "บุคคล" กับ "สิ่งของ"

อ่านเพิ่มเติม

Dialectic

D

วิภาษวิธี

ในทัศนะของเฮเกล คือกระบวนการก้าวหน้าทางประวัติศาสตร์และตรรกะที่แนวคิดหนึ่ง (บทตั้ง) เผชิญหน้ากับการปฏิเสธของมัน (บทแย้ง) นำไปสู่เอกภาพที่สูงขึ้น (บทสังเคราะห์ หรือ Aufhebung )

อ่านเพิ่มเติม

วิภาษวิธี (แบบเพลโต)

วิธีการสืบสอบทางปรัชญาผ่านการถามและตอบ (elenchus) โดยมุ่งหมายที่จะไต่ระดับจากความเห็น (doxa) ไปสู่ความรู้ที่แท้จริง (episteme) เกี่ยวกับแบบ

อ่านเพิ่มเติม

วิภาษวิธี

<p>ระเบียบวิธีของการโต้แย้งหรือการอธิบายที่พิจารณาข้อเท็จจริงหรือแนวคิดที่ขัดแย้งกันอย่างเป็นระบบ โดยมีเป้าหมายเพื่อหาข้อยุติของความขัดแย้งที่แท้จริงหรือที่ปรากฏ ในปรัชญาของเฮเกล คือกระบวนการของบทตั้ง (thesis), บทแย้ง (antithesis) และบทสังเคราะห์ (synthesis)</p>

อ่านเพิ่มเติม

Eschatology

E

วิทยาการสิ้นยุค (เอสคาโทโลจี)

การศึกษาเกี่ยวกับ "สิ่งสุดท้าย" เช่น ความตาย การพิพากษา และจุดจบของโลกหรือจักรวาล มักเกี่ยวข้องกับเวลาและประวัติศาสตร์

อ่านเพิ่มเติม

Evolution

Aesthetics

วิวัฒนาการ

กระบวนการที่เชื่อว่าสิ่งมีชีวิตชนิดต่างๆ ได้พัฒนาและมีความหลากหลายมาจากรูปแบบที่เก่ากว่า ในทางปรัชญายังสามารถหมายถึงการพัฒนาอย่างค่อยเป็นค่อยไปของแนวคิด สังคม หรือจักรวาล

อ่านเพิ่มเติม

Fetishism

Political Philosophy

วัตถุนิยมวิปริต

การบูชาวัตถุที่ไม่มีชีวิต (วัตถุวิปริต) ที่เชื่อกันว่ามีพลังเวทมนตร์หรือพลังทางจิตวิญญาณ หรือสิงสถิตอยู่โดยวิญญาณ

อ่านเพิ่มเติม

Fiat Object

วัตถุสมมติ (ฟีแอต)

วัตถุที่มีขอบเขตถูกกำหนดโดยการตัดสินหรือธรรมเนียมของมนุษย์ (เช่น เขตแดนประเทศ) ตรงข้ามกับวัตถุที่มีขอบเขตตามธรรมชาติ

อ่านเพิ่มเติม

Genealogy

วงศาวิทยา (Genealogy)

เทคนิคทางประวัติศาสตร์ (เกี่ยวข้องกับนีดเช่และฟูโกต์) ที่สืบสาวต้นกำเนิดและพัฒนาการของแนวคิด (เช่น ศีลธรรม) เพื่อเปิดเผยรากเหง้าที่อิงอาศัยบริบททางประวัติศาสตร์และอำนาจ แทนที่จะยอมรับว่าเป็นความจริงสัมบูรณ์

อ่านเพิ่มเติม

Illocutionary Act

วัจนกรรม (การกระทำด้วยวาจา)

ในทฤษฎีการกระทำด้วยวาจาของ เจ.แอล. ออสติน คือการกระทำที่เกิดขึ้น *ใน* การพูดสิ่งใดสิ่งหนึ่ง (เช่น การสัญญา, การออกคำสั่ง, การเตือน) ซึ่งตรงข้ามกับการแค่เปล่งถ้อยคำ (Locutionary) หรือผลกระทบที่เกิดขึ้น (Perlocutionary)

อ่านเพิ่มเติม

Kultur

วัฒนธรรม (คูลทูร์ / จิตวิญญาณวัฒนธรรม)

แนวคิดเยอรมัน (ตรงข้ามกับ Zivilisation หรืออารยธรรม) หมายถึงความสำเร็จทางจิตวิญญาณ ธรรมชาติ และความคิดสร้างสรรค์ของผู้คน (ศิลปะ ศาสนา ปรัชญา) ซึ่งตรงข้ามกับความก้าวหน้าทางกลไก ภายนอก และประโยชน์ใช้สอยของอารยธรรม

อ่านเพิ่มเติม

Master-Slave Dialectic

วิภาษวิธีนาย-ทาส

ข้อความที่มีชื่อเสียงในหนังสือ "จิตวิทยาแห่งจิต" ของเฮเกล อธิบายถึงการเผชิญหน้าระหว่างจิตสำนึกสองดวง พวกเขาต่อสู้เพื่อการยอมรับ ฝ่ายหนึ่งเสี่ยงชีวิตและกลายเป็นนาย อีกฝ่ายกลัวความตายและกลายเป็นทาส แต่กลับกลายเป็นว่าทาสบรรลุถึงความตระหนักรู้ในตนเองที่แท้จริงผ่านการใช้แรงงาน

อ่านเพิ่มเติม

Materialism

M

วัตถุนิยม

ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าสสารเป็นสิ่งเดียวที่มีอยู่จริง และปรากฏการณ์ทั้งหมด (รวมถึงจิตสำนึก) สามารถอธิบายได้ว่าเป็นผลมาจากปฏิสัมพันธ์ทางวัตถุ

อ่านเพิ่มเติม

สสารนิยมกายภาพ

ในอภิปรัชญาร่วมสมัย มักถูกเรียกว่า Physicalism ซึ่งมองว่าทุกสิ่งในโลกเป็นสิ่งที่ถูกกำหนดโดยคุณสมบัติทางกายภาพพื้นฐาน

อ่านเพิ่มเติม

วัตถุนิยม (สสารนิยม)

ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าความจริงประกอบด้วยสสารและการเคลื่อนที่ของสสารเท่านั้น สภาวะทางจิตและจิตสำนึกเป็นเพียงผลพลอยได้หรือคุณสมบัติของปฏิสัมพันธ์ทางวัตถุ

อ่านเพิ่มเติม

Method of Doubt (Cartesian Doubt)

วิธีสงสัย (ข้อสงสัยแบบเดส์การตส์)

กระบวนการที่เป็นระบบในการสงสัยความจริงของความเชื่อตนเอง เดส์การตส์สงสัยทุกสิ่งที่สามารถสงสัยได้ (ประสาทสัมผัส, ความจริง, คณิตศาสตร์) จนกระทั่งพบสิ่งที่ไม่อาจสงสัยได้ นั่นคือ "Cogito, ergo sum" (ฉันคิด ดังนั้นฉันจึงมีอยู่)

อ่านเพิ่มเติม

Object

O

วัตถุ (กรรม/สิ่ง)

ในความหมายทางภววิทยาที่กว้างที่สุด หมายถึงสิ่งใดก็ตามที่สามารถถูกคิดถึง ถูกตั้งชื่อ หรือถูกอ้างถึงได้ ตรงข้ามกับ "คุณสมบัติ" โดยทั่วไปถือว่าวัตถุคือผู้แบกรับคุณสมบัติ

อ่านเพิ่มเติม

วัตถุนามธรรม

วัตถุที่ไม่ได้มีอยู่ในพื้นที่หรือเวลา และไม่มีอำนาจทางสาเหตุ (เช่น จำนวน, เซต, ประพจน์) นักเพลโตนิยมโต้แย้งว่าสิ่งเหล่านี้มีอยู่จริง แต่นักนามนิยมปฏิเสธ

อ่านเพิ่มเติม

Revelation

วิวรณ์

การสื่อสารความจริงจากทิพยแหล่งสู่มนุษยชาติ ซึ่งมักถูกพิจารณาว่าอยู่เหนือขอบเขตที่เหตุผลหรือประสบการณ์ธรรมดาของมนุษย์จะหยั่งถึงได้

อ่านเพิ่มเติม

Scientism

Epistemology

วิทยานิยม (ลัทธิคลั่งวิทยาศาสตร์)

ความเชื่อที่ว่าวิธีการของวิทยาศาสตร์ธรรมชาติเป็นแหล่งความรู้ที่แท้จริงเพียงแหล่งเดียว และวิทยาศาสตร์สามารถและควรจะตอบคำถามทั้งหมดของมนุษย์ รวมถึงเรื่องจริยธรรมและศาสนาด้วย

อ่านเพิ่มเติม

Soul

วิญญาณ

ส่วนที่เป็นจิตวิญญาณหรือไม่ใช่วัตถุของมนุษย์หรือสัตว์ ซึ่งมักได้รับการพิจารณาว่าเป็นอมตะ (ดูเพิ่มเติม: อาตมัน, ชีวะ)

อ่านเพิ่มเติม

Soul (Psyche)

Metaphysics

วิญญาณ

ในอริสโตเติล หมายถึง "รูป" ของร่างกายที่มีชีวิต—หลักการที่ให้ชีวิตและการทำงานแก่ร่างกาย ในทัศนะแบบทวินิยม (เพลโต/เดส์การตส์) หมายถึงสารัตถะที่ไร้วัตถุซึ่งแยกจากร่างกาย

อ่านเพิ่มเติม

Speech Act

วัจนกรรม (การกระทำผ่านคำพูด)

ทฤษฎีของออสตินที่ว่าภาษาไม่ได้มีไว้เพียงเพื่ออธิบายโลก แต่ใช้เพื่อการกระทำ (เช่น การสัญญา การสั่งการ) แบ่งออกเป็นวัจนลีลา (Locutionary), วัจนะเจตนา (Illocutionary) และผลจากวัจนะ (Perlocutionary)

อ่านเพิ่มเติม