คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย
ว
Abstract Object
Aวัตถุนามธรรม
สิ่งที่มีอยู่แต่ไม่ได้ดำรงอยู่ในพื้นที่หรือเวลา และไม่มีผลทางเหตุปัจจัย (ไม่สามารถส่งผลกระทบทางกายภาพได้) เช่น ตัวเลข เซต และประพจน์
อ่านเพิ่มเติมสิ่งนามธรรม
สิ่งที่ไม่ได้เป็นทั้งจิตและวัตถุ แต่ยังคงมีความจริงอยู่ ลัทธิเพลโต (Platonism) เป็นทัศนะที่เชื่อว่าสิ่งเหล่านี้ดำรงอยู่เป็นอิสระจากจิตใจ
อ่านเพิ่มเติมAnalytic
Epistemologyวิเคราะห์
ประพจน์ประเภทหนึ่งที่ภาคแสดง (predicate) ถูกบรรจุความหมายไว้ในภาคประธาน (subject) แล้ว (เช่น 'ชายโสดทุกคนคือชายที่ยังไม่แต่งงาน') ซึ่งสามารถรู้ค่าความจริงได้จากการวิเคราะห์ความหมายของคำศัพท์เพียงอย่างเดียว
อ่านเพิ่มเติมAnimism
Aวิญญาณนิยม
โลกทัศน์ที่เชื่อว่าสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ เช่น สัตว์ พืช และวัตถุไม่มีชีวิต ล้วนครอบครองแก่นสารทางจิตวิญญาณหรือมีวิญญาณสิงสถิตอยู่
อ่านเพิ่มเติมสรรพจิตนิยม (ความหมายใกล้เคียง)
มีความเกี่ยวข้องทางประวัติศาสตร์กับ "สรรพจิตนิยม" (Panpsychism) คือความเชื่อที่ว่าสรรพสิ่งล้วนมีชีวิตหรือถูกทำให้มีชีวิต
อ่านเพิ่มเติมวิญญาณนิยม (ลัทธิถือผี)
ความเชื่อที่ว่าวัตถุ สถานที่ และสิ่งมีชีวิตทั้งปวงล้วนมีสารัตถะทางวิญญาณสถิตอยู่ ในทางปรัชญา เป็นการท้าทายการแบ่งแยกที่ชัดเจนระหว่าง "บุคคล" กับ "สิ่งของ"
อ่านเพิ่มเติมDialectic
Dวิภาษวิธี
ในทัศนะของเฮเกล คือกระบวนการก้าวหน้าทางประวัติศาสตร์และตรรกะที่แนวคิดหนึ่ง (บทตั้ง) เผชิญหน้ากับการปฏิเสธของมัน (บทแย้ง) นำไปสู่เอกภาพที่สูงขึ้น (บทสังเคราะห์ หรือ Aufhebung )
อ่านเพิ่มเติมวิภาษวิธี (แบบเพลโต)
วิธีการสืบสอบทางปรัชญาผ่านการถามและตอบ (elenchus) โดยมุ่งหมายที่จะไต่ระดับจากความเห็น (doxa) ไปสู่ความรู้ที่แท้จริง (episteme) เกี่ยวกับแบบ
อ่านเพิ่มเติมวิภาษวิธี
<p>ระเบียบวิธีของการโต้แย้งหรือการอธิบายที่พิจารณาข้อเท็จจริงหรือแนวคิดที่ขัดแย้งกันอย่างเป็นระบบ โดยมีเป้าหมายเพื่อหาข้อยุติของความขัดแย้งที่แท้จริงหรือที่ปรากฏ ในปรัชญาของเฮเกล คือกระบวนการของบทตั้ง (thesis), บทแย้ง (antithesis) และบทสังเคราะห์ (synthesis)</p>
อ่านเพิ่มเติมEschatology
Eวิทยาการสิ้นยุค (เอสคาโทโลจี)
การศึกษาเกี่ยวกับ "สิ่งสุดท้าย" เช่น ความตาย การพิพากษา และจุดจบของโลกหรือจักรวาล มักเกี่ยวข้องกับเวลาและประวัติศาสตร์
อ่านเพิ่มเติมEvolution
Aestheticsวิวัฒนาการ
กระบวนการที่เชื่อว่าสิ่งมีชีวิตชนิดต่างๆ ได้พัฒนาและมีความหลากหลายมาจากรูปแบบที่เก่ากว่า ในทางปรัชญายังสามารถหมายถึงการพัฒนาอย่างค่อยเป็นค่อยไปของแนวคิด สังคม หรือจักรวาล
อ่านเพิ่มเติมFetishism
Political Philosophyวัตถุนิยมวิปริต
การบูชาวัตถุที่ไม่มีชีวิต (วัตถุวิปริต) ที่เชื่อกันว่ามีพลังเวทมนตร์หรือพลังทางจิตวิญญาณ หรือสิงสถิตอยู่โดยวิญญาณ
อ่านเพิ่มเติมFiat Object
วัตถุสมมติ (ฟีแอต)
วัตถุที่มีขอบเขตถูกกำหนดโดยการตัดสินหรือธรรมเนียมของมนุษย์ (เช่น เขตแดนประเทศ) ตรงข้ามกับวัตถุที่มีขอบเขตตามธรรมชาติ
อ่านเพิ่มเติมGenealogy
วงศาวิทยา (Genealogy)
เทคนิคทางประวัติศาสตร์ (เกี่ยวข้องกับนีดเช่และฟูโกต์) ที่สืบสาวต้นกำเนิดและพัฒนาการของแนวคิด (เช่น ศีลธรรม) เพื่อเปิดเผยรากเหง้าที่อิงอาศัยบริบททางประวัติศาสตร์และอำนาจ แทนที่จะยอมรับว่าเป็นความจริงสัมบูรณ์
อ่านเพิ่มเติมIllocutionary Act
วัจนกรรม (การกระทำด้วยวาจา)
ในทฤษฎีการกระทำด้วยวาจาของ เจ.แอล. ออสติน คือการกระทำที่เกิดขึ้น *ใน* การพูดสิ่งใดสิ่งหนึ่ง (เช่น การสัญญา, การออกคำสั่ง, การเตือน) ซึ่งตรงข้ามกับการแค่เปล่งถ้อยคำ (Locutionary) หรือผลกระทบที่เกิดขึ้น (Perlocutionary)
อ่านเพิ่มเติมKultur
วัฒนธรรม (คูลทูร์ / จิตวิญญาณวัฒนธรรม)
แนวคิดเยอรมัน (ตรงข้ามกับ Zivilisation หรืออารยธรรม) หมายถึงความสำเร็จทางจิตวิญญาณ ธรรมชาติ และความคิดสร้างสรรค์ของผู้คน (ศิลปะ ศาสนา ปรัชญา) ซึ่งตรงข้ามกับความก้าวหน้าทางกลไก ภายนอก และประโยชน์ใช้สอยของอารยธรรม
อ่านเพิ่มเติมMaster-Slave Dialectic
วิภาษวิธีนาย-ทาส
ข้อความที่มีชื่อเสียงในหนังสือ "จิตวิทยาแห่งจิต" ของเฮเกล อธิบายถึงการเผชิญหน้าระหว่างจิตสำนึกสองดวง พวกเขาต่อสู้เพื่อการยอมรับ ฝ่ายหนึ่งเสี่ยงชีวิตและกลายเป็นนาย อีกฝ่ายกลัวความตายและกลายเป็นทาส แต่กลับกลายเป็นว่าทาสบรรลุถึงความตระหนักรู้ในตนเองที่แท้จริงผ่านการใช้แรงงาน
อ่านเพิ่มเติมMaterialism
Mวัตถุนิยม
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าสสารเป็นสิ่งเดียวที่มีอยู่จริง และปรากฏการณ์ทั้งหมด (รวมถึงจิตสำนึก) สามารถอธิบายได้ว่าเป็นผลมาจากปฏิสัมพันธ์ทางวัตถุ
อ่านเพิ่มเติมสสารนิยมกายภาพ
ในอภิปรัชญาร่วมสมัย มักถูกเรียกว่า Physicalism ซึ่งมองว่าทุกสิ่งในโลกเป็นสิ่งที่ถูกกำหนดโดยคุณสมบัติทางกายภาพพื้นฐาน
อ่านเพิ่มเติมวัตถุนิยม (สสารนิยม)
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าความจริงประกอบด้วยสสารและการเคลื่อนที่ของสสารเท่านั้น สภาวะทางจิตและจิตสำนึกเป็นเพียงผลพลอยได้หรือคุณสมบัติของปฏิสัมพันธ์ทางวัตถุ
อ่านเพิ่มเติมMethod of Doubt (Cartesian Doubt)
วิธีสงสัย (ข้อสงสัยแบบเดส์การตส์)
กระบวนการที่เป็นระบบในการสงสัยความจริงของความเชื่อตนเอง เดส์การตส์สงสัยทุกสิ่งที่สามารถสงสัยได้ (ประสาทสัมผัส, ความจริง, คณิตศาสตร์) จนกระทั่งพบสิ่งที่ไม่อาจสงสัยได้ นั่นคือ "Cogito, ergo sum" (ฉันคิด ดังนั้นฉันจึงมีอยู่)
อ่านเพิ่มเติมObject
Oวัตถุ (กรรม/สิ่ง)
ในความหมายทางภววิทยาที่กว้างที่สุด หมายถึงสิ่งใดก็ตามที่สามารถถูกคิดถึง ถูกตั้งชื่อ หรือถูกอ้างถึงได้ ตรงข้ามกับ "คุณสมบัติ" โดยทั่วไปถือว่าวัตถุคือผู้แบกรับคุณสมบัติ
อ่านเพิ่มเติมวัตถุนามธรรม
วัตถุที่ไม่ได้มีอยู่ในพื้นที่หรือเวลา และไม่มีอำนาจทางสาเหตุ (เช่น จำนวน, เซต, ประพจน์) นักเพลโตนิยมโต้แย้งว่าสิ่งเหล่านี้มีอยู่จริง แต่นักนามนิยมปฏิเสธ
อ่านเพิ่มเติมRevelation
วิวรณ์
การสื่อสารความจริงจากทิพยแหล่งสู่มนุษยชาติ ซึ่งมักถูกพิจารณาว่าอยู่เหนือขอบเขตที่เหตุผลหรือประสบการณ์ธรรมดาของมนุษย์จะหยั่งถึงได้
อ่านเพิ่มเติมScientism
Epistemologyวิทยานิยม (ลัทธิคลั่งวิทยาศาสตร์)
ความเชื่อที่ว่าวิธีการของวิทยาศาสตร์ธรรมชาติเป็นแหล่งความรู้ที่แท้จริงเพียงแหล่งเดียว และวิทยาศาสตร์สามารถและควรจะตอบคำถามทั้งหมดของมนุษย์ รวมถึงเรื่องจริยธรรมและศาสนาด้วย
อ่านเพิ่มเติมSoul
วิญญาณ
ส่วนที่เป็นจิตวิญญาณหรือไม่ใช่วัตถุของมนุษย์หรือสัตว์ ซึ่งมักได้รับการพิจารณาว่าเป็นอมตะ (ดูเพิ่มเติม: อาตมัน, ชีวะ)
อ่านเพิ่มเติมSoul (Psyche)
Metaphysicsวิญญาณ
ในอริสโตเติล หมายถึง "รูป" ของร่างกายที่มีชีวิต—หลักการที่ให้ชีวิตและการทำงานแก่ร่างกาย ในทัศนะแบบทวินิยม (เพลโต/เดส์การตส์) หมายถึงสารัตถะที่ไร้วัตถุซึ่งแยกจากร่างกาย
อ่านเพิ่มเติมSpeech Act
วัจนกรรม (การกระทำผ่านคำพูด)
ทฤษฎีของออสตินที่ว่าภาษาไม่ได้มีไว้เพียงเพื่ออธิบายโลก แต่ใช้เพื่อการกระทำ (เช่น การสัญญา การสั่งการ) แบ่งออกเป็นวัจนลีลา (Locutionary), วัจนะเจตนา (Illocutionary) และผลจากวัจนะ (Perlocutionary)
อ่านเพิ่มเติม