กลับไปเรียกดู

คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วย

A Priori

Epistemology

อะไพรออรี

(ภาษาละติน แปลว่า 'จากสิ่งที่มาก่อน') ความรู้หรือการให้เหตุผลสนับสนุนที่เป็นอิสระจากประสบการณ์ (เช่น "คนโสดทุกคนคือคนที่ยังไม่แต่งงาน") โดยตั้งอยู่บนพื้นฐานของเหตุผลหรือการนิรนัยมากกว่าการสังเกต

อ่านเพิ่มเติม

ก่อนประสบการณ์ (ก่อนเหตุผล)

ความรู้ที่เป็นอิสระจากประสบการณ์ทางผัสสะ ตัวอย่างเช่น ความจริงทางคณิตศาสตร์ (2+2=4) และสัจนิรันดร์ (ชายโสดทุกคนคือคนยังไม่แต่งงาน) คานท์เสนอว่ามีความจริงแบบ "สังเคราะห์ก่อนประสบการณ์" ด้วย

อ่านเพิ่มเติม

Abandonment

A

การถูกทอดทิ้ง

คำนี้เป็นหนึ่งในแนวคิดสำคัญของลัทธิอัตถิภาวนิยมแบบไม่เชื่อพระเจ้า (atheistic existentialism) โดยเฉพาะในความคิดของ ซาร์ตร์ (Jean-Paul Sartre) เขาอธิบายว่า เมื่อพระเจ้าไม่มีอยู่จริง ก็ย่อมไม่มีคุณค่า หรือความหมายของชีวิตที่เป็นสากล มนุษย์จึงถูกผลักให้เผชิญโลกอย่างโดดเดี่ยว หรือ “ถูกทอดทิ้ง” นั่นเอง มนุษย์ต้องตัดสินใจเองว่าจะทำอะไร ต้องแยกแยะด้วยตัวเองว่าอะไรถูกหรือผิด และเพราะไม่มีพลังใดคอยชี้นำ เขาจึงต้องพึ่งพาตนเองทั้งหมด

อ่านเพิ่มเติม

Abduction

A

การอนุมานเชิงสันนิษฐาน

มาจากภาษาละติน ab = “ออกไป” และ ducere = “นำไป” (1) อริสโตเติล (Aristotle) หมายถึง การอนุมานแบบตรรกะที่ไม่ให้ความแน่นอน เนื่องจากความเชื่อมโยงระหว่างเงื่อนไขต่าง ๆ ในตรรกะไม่แข็งแรง ข้อสรุปจึงเป็นเพียงสิ่งที่ “น่าจะเป็นไปได้” (2) ชาร์ลส์ แซนเดอร์ส เพียร์ซ (C.S. Peirce) เป็นหนึ่งในรูปแบบการให้เหตุผลพื้นฐาน ร่วมกับ deduction และ induction ส่วน Abduction คือกระบวนการ “ตั้งสมมุติฐาน” เพื่ออธิบายสิ่งที่พบ เริ่มจากกรณีเฉพาะ แล้วสร้างคำอธิบายที่เป็นไปได้ขึ้นมา

อ่านเพิ่มเติม

Action

A

การกระทำ

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นโดยผู้กระทำ (Agent) ซึ่งมีเจตนาหรือวัตถุประสงค์เฉพาะ เจตนาเป็นสิ่งที่แยก "การกระทำ" ออกจาก "การเคลื่อนไหวของร่างกาย" เพียงอย่างเดียว

อ่านเพิ่มเติม

การกระทำของมนุษย์

พฤติกรรมที่เป็นไปโดยสมัครใจและมีเจตนา ซึ่งมักถูกวิเคราะห์ในทางอภิปรัชญาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างเจตจำนงเสรีและนิยตินิยม

อ่านเพิ่มเติม

Ad Hominem

Logic

การโจมตีบุคคล (เหตุผลวิบัติแก่ตัวบุคคล)

เหตุผลวิบัติที่ข้อโต้แย้งถูกปฏิเสธโดยอาศัยข้อเท็จจริงที่ไม่เกี่ยวข้องเกี่ยวกับตัวบุคคลที่นำเสนอข้อโต้แย้งนั้น แทนที่จะพิจารณาที่เนื้อหาของข้อโต้แย้งเอง

อ่านเพิ่มเติม

Aggregate

A

ผลรวม (ขันธ์)

การรวมกลุ่มของสิ่งต่างๆ ที่เชื่อมโยงกันอย่างหลวมๆ และไม่ได้ก่อให้เกิดองค์รวมหรือสารวัตถุที่เป็นเอกภาพเดียวกัน (เช่น กองทราย)

อ่านเพิ่มเติม

กลุ่มรวม

ตรงข้ามกับระบบหรือองค์รวม; กลุ่มรวมถูกนิยามโดยสมาชิกของกลุ่มเท่านั้น ขาดโครงสร้างภายในที่จะทำให้มันเป็นอะไรที่มากกว่าผลรวมของส่วนย่อย

อ่านเพิ่มเติม

Analysis

A

การวิเคราะห์

กระบวนการแยกย่อยแนวคิดหรือประพจน์ที่ซับซ้อนออกเป็นส่วนที่ง่ายกว่าหรือส่วนประกอบย่อย เพื่อทำความเข้าใจธรรมชาติของสิ่งนั้น

อ่านเพิ่มเติม

การวิเคราะห์ทางปรัชญา

วิธีการสืบสอบที่เป็นหัวใจสำคัญของ "ปรัชญาวิเคราะห์" (Analytic Philosophy) มุ่งเน้นการทำความกระจ่างทางความคิดและแก้ปัญหาทางปรัชญาผ่านการวิเคราะห์ภาษาและตรรกะ

อ่านเพิ่มเติม

Analytic-Synthetic Distinction

Epistemology

การแบ่งแยกแบบวิเคราะห์-สังเคราะห์

การแบ่งแยกของคานท์ระหว่างประพจน์ที่จริงโดยนิยาม (เชิงวิเคราะห์ เช่น "วัตถุทุกชนิดกินที่") และประพจน์ที่เพิ่มพูนเนื้อหาความรู้ใหม่ (เชิงสังเคราะห์ เช่น "วัตถุทุกชนิดมีน้ำหนัก")

อ่านเพิ่มเติม

Bad Faith

B

ศรัทธาลวง (เจตนาลวง)

คำศัพท์ของซาทร์ (mauvaise foi) สำหรับปรากฏการณ์ที่มนุษย์ ภายใต้แรงกดดันทางสังคม ยอมรับค่านิยมจอมปลอมและปฏิเสธเสรีภาพที่มีมาแต่กำเนิดของตนที่จะกระทำอย่างแท้จริง

อ่านเพิ่มเติม

การหลอกตัวเอง (ในทางภววิทยา)

สภาวะทางอภิปรัชญาของการโกหกตัวเองเกี่ยวกับธรรมชาติของตนในฐานะผู้มีเสรีภาพ โดยปฏิบัติต่อตนเองเสมือนเป็นวัตถุสิ่งของมากกว่าจะเป็นจิตสำนึก

อ่านเพิ่มเติม

ศรัทธาลวง (เจตนาลวง / การหลอกตัวเอง)

ในปรัชญาของซาทร์ คือรูปแบบหนึ่งของการหลอกตัวเองที่มนุษย์ปฏิเสธเสรีภาพและความรับผิดชอบของตน โดยแสร้งทำตัวเป็นสิ่งของ (วัตถุ) ที่ถูกกำหนดโดยสถานการณ์ แทนที่จะยอมรับว่าตนเป็นประธานที่มีเสรีภาพในการเลือกการกระทำของตนเอง

อ่านเพิ่มเติม

Becoming

B

การกลายเป็น (ภาวะแปรเปลี่ยน)

กระบวนการของการเปลี่ยนแปลงหรือการเกิดขึ้น ในปรัชญาของเฮราคลิตัสถือว่าเป็นธรรมชาติพื้นฐานของความจริง ("ทุกสิ่งไหลเลื่อน")

อ่านเพิ่มเติม

สัมภวการ

ในปรัชญากระบวนการ (ไวท์เฮด) หมายถึงการทำให้ศักยภาพกลายเป็นจริง; ความก้าวหน้าอย่างสร้างสรรค์ของจักรวาลที่ซึ่งสิ่งต่างๆ คือเหตุการณ์มากกว่าจะเป็นสารวัตถุ

อ่านเพิ่มเติม

การกลายเป็น (ภาวะกลายเป็น)

แนวคิดเรื่องการเปลี่ยนแปลงหรือความไหลลื่นอย่างต่อเนื่อง ในปรัชญาของเฮราคลิตัส คือแนวคิดที่ว่าไม่มีสิ่งใดหยุดนิ่ง และทุกสรรพสิ่งอยู่ในกระบวนการของการเปลี่ยนรูป ("ท่านไม่สามารถก้าวลงไปในแม่น้ำสายเดิมได้สองครั้ง")

อ่านเพิ่มเติม

Being-with

B

ภาวะอยู่ร่วม

คำศัพท์ของไฮเดกเกอร์ (Mitsein) ที่ชี้ว่าการมีอยู่ของมนุษย์เป็นเรื่องทางสังคมโดยเนื้อแท้; เราไม่ได้มีอยู่โดยลำพังแล้วค่อยไปสัมพันธ์กับผู้อื่น แต่เรา "อยู่ร่วม" กับผู้อื่นอยู่เสมอแล้ว

อ่านเพิ่มเติม

การมีอยู่ร่วมกัน

โครงสร้างทางภววิทยาของดาไซน์ที่มีความเป็นชุมชนเป็นสาระสำคัญ ซึ่งตรงข้ามกับสอลลิปซิสม์ (ลัทธิตัวกูของกู)

อ่านเพิ่มเติม

Bifurcation of Nature

B

การแบ่งแยกธรรมชาติ

คำศัพท์ที่ เอ.เอ็น. ไวท์เฮด บัญญัติขึ้นเพื่อวิจารณ์การแยกขาดระหว่างธรรมชาติทางกายภาพที่เป็นวัตถุวิสัยและการรับรู้ที่เป็นจิตวิสัย

อ่านเพิ่มเติม

ทวิภาวะของธรรมชาติ

ตรรกะวิบัติของการแยกสิ่งที่ถูกรับรู้ออกจากการรับรู้สิ่งนั้น ซึ่งนำไปสู่ปัญหาเรื่องกายและจิต

อ่านเพิ่มเติม

Body

B

ร่างกาย (วัตถุ)

ในอภิปรัชญาของเดส์การตส์ หมายถึงสารวัตถุที่มีคุณลักษณะคือการกินที่ ความสามารถในการแบ่งแยกได้ และการไม่มีความตระหนักรู้

อ่านเพิ่มเติม

กาย (สรีระ)

ในปรากฏการณ์วิทยา ร่างกายเป็นประธานของการรับรู้และเป็นสื่อกลางที่เราใช้ในการดำรงอยู่ในโลก

อ่านเพิ่มเติม

Borderline Case

B

กรณีคาบเกี่ยว (กรณีชายขอบ)

ในอภิปรัชญาเรื่องความกำกวม หมายถึงกรณีที่ไม่ชัดเจนว่าสามารถใช้ภาคแสดงนั้นได้หรือไม่ (เช่น คนที่ไม่สามารถระบุได้ชัดเจนว่า "หัวล้าน" หรือ "ไม่ล้าน")

อ่านเพิ่มเติม

กรณีคลุมเครือ

กรณีตัวอย่างที่ท้าทายหลักค่าความจริงสองค่า (Bivalence) โดยชี้ว่าอาจมีช่องว่างของค่าความจริง หรือระดับของความจริงที่แตกต่างกัน

อ่านเพิ่มเติม

Bound Variable

B

ตัวแปรผูกพัน

อ้างถึงวาทะของ ไควน์ ที่ว่า "การมีอยู่คือการเป็นค่าของตัวแปรผูกพัน" หมายความว่าเรายอมรับการมีอยู่ของสิ่งใดก็ตามที่ทฤษฎีของเราจำเป็นต้องใช้ตัวบ่งปริมาณ (Quantifier) อ้างถึง

อ่านเพิ่มเติม

การบ่งปริมาณ

วิธีการในตรรกศาสตร์สัญลักษณ์ที่ใช้แสดงข้ออ้างเรื่องการมีอยู่; การถกเถียงทางอภิปรัชญามักเน้นว่าการใช้ตัวบ่งปริมาณยืนยันการมีอยู่จริงหรือไม่ (เช่น สำหรับวัตถุนามธรรม)

อ่านเพิ่มเติม

Bracketing (Epoché)

การแขวนความเชื่อ (อีโปเช่ / การวงเล็บ)

ในปรากฏการณ์วิทยา คือการระงับการตัดสินเกี่ยวกับโลกทางธรรมชาติเพื่อมุ่งเน้นไปที่การวิเคราะห์ประสบการณ์ (ปรากฏการณ์) ด้วยตัวมันเอง หรือที่รู้จักกันในชื่อ "การลดทอนทางปรากฏการณ์วิทยา"

อ่านเพิ่มเติม

Bradley's Regress

B

การถอยไม่รู้จบของแบรดลีย์

ข้อโต้แย้งของ เอฟ.เอช. แบรดลีย์ ที่คัดค้านความมีอยู่จริงของความสัมพันธ์: หากความสัมพันธ์ R เชื่อม A และ B เข้าด้วยกัน จะต้องมีความสัมพันธ์อื่นเชื่อม A เข้ากับ R และเป็นเช่นนี้ต่อไปเรื่อยๆ อย่างไม่รู้จบ

อ่านเพิ่มเติม

การถอยกลับของความสัมพันธ์

ใช้สนับสนุนเอกนิยม (ที่ว่าความจริงเป็นองค์รวมหนึ่งเดียวที่แบ่งแยกไม่ได้) โดยแสดงให้เห็นว่าการวิเคราะห์ความจริงออกเป็นส่วนย่อยและความสัมพันธ์นำไปสู่ความขัดแย้ง

อ่านเพิ่มเติม

Bridge Law

B

กฎเชื่อมโยง (กฎสะพาน)

ในปรัชญาวิทยาศาสตร์และอภิปรัชญาเรื่องการลดทอน กฎที่เชื่อมโยงคำศัพท์ของทฤษฎีที่ทำการลดทอน (เช่น ประสาทวิทยาศาสตร์) กับคำศัพท์ของทฤษฎีที่ถูกลดทอน (เช่น จิตวิทยา)

อ่านเพิ่มเติม

หลักการเชื่อมโยง

สิ่งจำเป็นสำหรับการลดทอนระหว่างทฤษฎี โดยสร้างข้อความแสดงเอกลักษณ์ เช่น "ความเจ็บปวดคือการกระตุ้นของเส้นใยประสาท C"

อ่านเพิ่มเติม

Cambridge Change

C

การเปลี่ยนแปลงแบบเคมบริดจ์

การเปลี่ยนแปลงในคำบรรยายหรือคุณสมบัติเชิงสัมพันธ์ของวัตถุ โดยที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลงภายในตัววัตถุนั้นจริงๆ

อ่านเพิ่มเติม

การเปลี่ยนแปลงภายนอก

ตรงข้ามกับการเปลี่ยนแปลงที่แท้จริงหรือภายใน; มันสอดคล้องกับเกณฑ์ทางตรรกะของการเปลี่ยนแปลงแต่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการแปรเปลี่ยนจริงในตัวประธาน

อ่านเพิ่มเติม

Causal Closure

C

การปิดล้อมทางสาเหตุ

ข้อเสนอที่ว่าผลทางกายภาพทุกอย่างย่อมมีสาเหตุทางกายภาพที่เพียงพอ

อ่านเพิ่มเติม

หลักการปิดทางกายภาพ

หลักการที่ว่าฟิสิกส์มีความสมบูรณ์ในตัวเอง; ไม่มีช่องว่างในโลกทางกายภาพที่ต้องการการแทรกแซงจากสิ่งที่ไม่ใช่กายภาพ

อ่านเพิ่มเติม